Dzwonek  Czytaj prenumeratę już od 167 zł  Skorzystaj

Produkty ekologiczne cieszą się coraz większą popularnością. Jak uzyskać certyfikat gospodarstwa ekologicznego?

Produkty ekologiczne cieszą się coraz większą popularnością. Jak uzyskać certyfikat gospodarstwa ekologicznego?

Produkcja ekologiczna nabiera tempa. Coraz więcej konsumentów, ale i producentów zaczyna się bardziej interesować tym tematem. Konsument w kwestii tego, co je natomiast producenci widzą, jaki jest popyt na produkty ekologiczne. W jaki sposób można uzyskać certyfikat produkcji ekologicznej?

Produkcja żywności bez udziału środków chemii rolnej i spożywczej, bez modyfikacji genetycznych i jednocześnie z troską o dobrostan zwierząt i ochronę bioróżnorodności, to zalety z powodu jakich konsumenci sięgają po produkty pochodzące z gospodarstw ekologicznych. Jednak ich producent musi uzyskać certyfikat poświadczający, że jego gospodarstwo jest ekologiczne. Niestety jego uzyskanie kosztuje sporo wysiłku. Ten przewodnik powinien w jakimś stopniu usprawnić i zrozumieć całą procedurę jego uzyskania.

Jakie możliwości daje rolnikom produkcja ekologiczna?

Możliwości jakie daje rolnikom, konsumentom i środowisku produkcja ekologiczna jest wiele. W sposób pośredni i bezpośredni wpływa ona na:

  • przyczynianie się do ochrony środowiska i klimatu;
  • utrzymywanie długotrwałej żyzności gleby;
  • przyczynianie się do wysokiego poziomu różnorodności biologicznej;
  • znaczne przyczynianie się do utrzymania nietoksycznego środowiska;
  • przyczynianie się do wysokich norm dobrostanu zwierząt oraz – w szczególności – do zaspokajania potrzeb behawioralnych charakterystycznych dla danego gatunku zwierząt;
  • zachęcanie do stosowania krótkich łańcuchów dostaw i produkcji lokalnej w różnych obszarach Unii;
  • zachęcanie do zachowania ras rzadkich lub lokalnych ras zagrożonych wyginięciem;
  • przyczynianie się do rozwoju podaży materiału genetycznego roślin dostosowanego do szczególnych potrzeb i celów rolnictwa ekologicznego;
  • przyczynianie się do wysokiego poziomu różnorodności biologicznej, w szczególności poprzez stosowanie zróżnicowanego materiału genetycznego roślin, takiego jak ekologiczny materiał heterogeniczny i odmiany ekologiczne nadające się do produkcji ekologicznej;
  • wspieranie rozwoju ekologicznej hodowli roślin, aby przyczyniać się do sprzyjających perspektyw gospodarczych dla sektora ekologicznego.

Czym jest rolnictwo i żywność ekologiczna?

Zarówno rolnictwo ekologiczna jak i żywność ekologiczna, to nie tylko skróty myślowe, ale terminy prawne, zastrzeżone dla systemu produkcji ekologicznej. Jest ona zdefiniowana legislacyjnie na poziomie Unii Europejskiej, podlega obowiązkowej kontroli i certyfikacji oraz uprawnia do znakowania produktów jako ekologiczne, biologiczne i organiczne oraz do znakowania ich tzw. zielonym listkiem, jako logo, takie samo w całej UE.

Jaki zakres uprawnień posiadają jednostki certyfikujące?

Jednostki certyfikujące mają za zadanie kontrolę i nadzór nad producentami oraz sam proces przeprowadzenia certyfikacji. Aby móc wykonywać swoje funkcje, muszą one posiadać akredytację nadaną przez Polskie Centrum Akredytacji oraz stosowne upoważnienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Zakres upoważnienia jednostek uprawnia je do kontroli i certyfikacji z zakresu: ekologiczna uprawa roślin i utrzymanie zwierząt, zbiór ze stanu naturalnego, pszczelarstwo, produkty akwakultury i wodorosty morskie, przetwórstwo produktów ekologicznych oraz produkcja pasz i drożdży, wprowadzanie na rynek produktów ekologicznych, w tym importowanych z państw trzecich.

W naszym kraju zarejestrowanych jest 13 firm certyfikujących, których rejestr i zakres upoważnień znajduje się na stronie internetowej Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Są to:

  • Agro Bio Test
  • Bioekspert
  • PCNB
  • PNG
  • Ekogwarancja PTRE
  • Cobico
  • Biocert Małopolska
  • TUV Rheinland Polska
  • Centrum Jakości Agro Eko
  • SGS
  • DQS
  • Bureau Veritas
  • Krajowe Centrum Badań i Certyfikacji „Gwarantowana Jakość”

Ogólne zasady ekologicznej produkcji roślinnej 

Do podstawowych zasad produkcji ekologicznej roślinnej należą zagadnienia wymienione w artykułach 5-9 rozporządzenia:

  • Płodozmian – min. 4-letni, w tym uprawa roślin użyźniających glebę, co zwiększy urodzaj i różnorodność biologiczną;
  • Używanie własnych nawozów organicznych – obornika, kompostów, nawozów zielonych, unikając nawozów sztucznych;
  • Brak herbicydów – czyli chemicznych środków chwastobójczych, zamiast tego odchwaszczanie mechaniczne;
  • Ochrona roślin ograniczona ze względu na brak chemicznych środków ochrony roślin, zamiast zwalczania szkodników – zapobieganie im poprzez bioróżnorodność;
  • Materiał siewny eko – rozmnażany wegetatywnie, pochodzący z reprodukcji ekologicznej (wyjątkowo można ubiegać się w WIORiN o zgodę na wykorzystanie materiału siewnego konwencjonalnego).

Co powinny zawierać wniosek i zgłoszenie?

Jak wynika z danych Krajowego Centrum Badań i Certyfikacji „Gwarantowana Jakość” są to:

  • podstawę prawną, normy i/lub inne dokumenty normatywne, na zgodność z którymi Producent zwraca się o certyfikację,
  • nazwę i/lub imię i nazwisko Producenta, dane osobowe i kontaktowe, adres fizycznej lokalizacji; znaczące aspekty jego procesu i działań oraz wszystkie właściwe prawne zobowiązania,
  • oświadczenie Producenta, że informacje zawarte we wniosku i zgłoszeniu zostały wypełnione po uprzednim zapoznaniu się z zasadami produkcji ekologicznej wraz z deklaracją stosowania się do wymienionych zasad,
  • wyrób, który ma zostać poddany procesowi certyfikacji,
  • ogólne informacje dotyczące Producenta, takie jak działalność Producenta, jego zasoby ludzkie i techniczne,
  • informacje dotyczące wszystkich podzlecanych procesów wykorzystywanych przez Producenta, które będą oddziaływać na zgodność z wymaganiami,
  • informacje dotyczące przeprowadzenia oceny i działań związanych z nadzorem, takie jak gdzie certyfikowany produkt jest produkowany oraz osoby do kontaktu w tych lokalizacjach.

Przewodnik w uzyskaniu certyfikatu gospodarstwa ekologicznego 

Pierwszy krok: zgłoszenie

Pierwszym krokiem do podjęcia działalności ekologicznej jest wypełnienie wniosku – zgłoszenie podjęcia działalności w zakresie rolnictwa ekologicznego. Druk został opracowany przez jednostkę nadzorującą rolnictwo ekologiczne – Główną Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych.

    Drugi krok: konwersja

    Podejmując działalność ekologiczną, należy rozpocząć konwersję, czyli przestawienie na system produkcji ekologicznej, co nadzoruje jednostka certyfikująca. W tym czasie rolnik podlega zasadom produkcji ekologicznej, ale nie może wprowadzać na rynek żywności i produktów oznakowanych jako ekologiczne. Konwersja dotyczy posiadanych (oraz nabywanych) działek rolnych, a nie roślin.

    Jak długo trwa konwersja? Należy ją rozpocząć 24 miesiące przed siewem roślin, których produkty mogą uzyskać certyfikację (należy pamiętać o różnicy w terminach wysiewu np. zbóż jarych i ozimych) lub 36 miesięcy przed zbiorem produktów z roślin wieloletnich, których produkty mają zostać certyfikowane.

    Początkiem konwersji jest data zgłoszenia do systemu kontroli, ale istnieje wyjątek. Jeśli producent może udokumentować, że przez ostatnie 2 lub 3 lata nie używał niedozwolonych środków i złoży odpowiedni wniosek do WIJHAR-S, może uzyskać zgodę na skrócenie konwersji.

    W przypadku produkcji zwierzęcej, niezależnie od gatunku, konwersja dotyczy samych zwierząt i trwa 24 miesiące od początku konwersji gospodarstwa rolnego. Zwierzęta, które urodzą się w gospodarstwie ekologicznym, są już zwierzętami ekologicznymi.

    Krok trzeci: umowa, opis i opłata

    Należy spisać umowę w sprawie kontroli z jednostką certyfikującą, która dostarcza również formularz, w którym opisuje się działalność ekologiczną najlepiej poprzez odpowiedź na pytania zadane w formularzu

    Aby firma mogła otrzymać certyfikat eko na swoje produkty, musi zapłacić za kontrolę i certyfikację. Ceny wynoszą zwykle od około 1000 zł do 1500 zł, jednak ustalane są indywidualnie. W przypadku gospodarstw rolnych są one zależne od powierzchni gospodarstwa. A dokładniej: do 5 ha – ok. 800 zł/rok (minimalnie); powyżej 100 ha – ok. 2000 zł/rok (maksymalnie). Można także wnioskować o dofinansowanie tej opłaty w wys. 80%.

    Cena za proces certyfikacji obejmuje:

    • przyjęcie i weryfikację dokumentacji,
    • przeprowadzenie kontroli,
    • pobranie próbek do badań i ich zbadanie,
    • wystawienie zaświadczenia o wpisaniu do rejestru producentów produktów ekologicznych,
    • wydanie decyzji certyfikacyjnej.

    Krok czwarty: inspekcja

    Następnie w gospodarstwie zjawia się inspektor, który kontroluje i przegląda dokumentację produkcyjną. Tworzony jest protokół z inspekcji z podpisem producenta i inspektora.

    Inspekcji podlegają pola, łąki i pastwiska, maszyny, magazyny, budynki inwentarskie, wybiegi, stodoły, warsztaty, garaże itd. Rolnik musi okazać wszystkie grunty i obiekty w swoim gospodarstwie.

    Wizji lokalnej podlega dokumentacja, a więc dowody zakupu środków produkcji, w tym nawozy, śor, pasze, a także zezwolenia na zakup konwencjonalnego mat. siewnego i sadzeniowego, zwierząt z chowu konwencjonalnego, nawozy uzupełniające, dowody sprzedaży itd.

    Krok piąty: ocena i decyzja

    Protokół trafia do biura jednostki certyfikującej, gdzie następuje ocena dokumentacji pokontrolnej i wydawana jest decyzja. Jeśli decyzja jest odmowna, wskazane są ewentualne niezgodności. Jeśli decyzja jest pozytywna, producent uzyskuje certyfikat uprawniający do sprzedaży produktów oznaczonych jako ekologiczne.

    Rola dokumentacji. Co trzeba dokumentować?

    W rolnictwie ekologicznym niezwykle ważną częścią jest prowadzenie dokładnej dokumentacji. Konieczne jest regularne prowadzenie zapisów, które może sprawiać problem. Niestety, brak dokumentacji jest równy z brakiem uzyskania certyfikacji

    Należy pamiętać o tym, że jednostki certyfikacyjne przeprowadzają nie tylko kontrolę wstępną przy nadawaniu certyfikatu, lecz także co najmniej raz do roku kontrolują producenta, aby sprawdzić, czy nadal spełnia on wymagania. Protokół z kontroli to nie fotografia, zrobiona w dniu inspekcji, ale sprawozdanie z działalności producenta. 

    W gospodarstwie ekologicznym kontroluje się w zasadzie wszystko (dowody zakupów, paszporty, karty weterynaryjne, zgody na odstępstwa itd.). Równie ważne są rejestry produkcyjne, których prawdziwość potwierdzają ww. dowody zakupu. Jakie rejestry należy prowadzić, jeżeli dotyczą?

    • Zakupy środków produkcji rolnej;
    • Zakupy materiału siewnego i sadzeniowego;
    • Zakupy pasz i dodatków paszowych;
    • Magazynowanie;
    • Karta pola;
    • Działania agrotechniczne;
    • Nawożenie;
    • Zabiegi ochrony roślin;
    • Zbiory płodów rolnych, również roślin paszowych;
    • Sprzedaż produktów;
    • Inwentaryzacje – stan zapasów produktów i środków produkcji;

    Kontrola „od wideł do widelca”

    Kontrola odgrywa kluczową rolę w produkcji ekologicznej. Każdy etap produkcji żywności, przetwórstwa, transportu, handlu podlega skrupulatnej kontroli jednostki certyfikującej. Dlatego dokumentacja musi umożliwiać identyfikację od pola, pierwszego ogniwa łańcucha produkcji. W łańcuchu eko producent, przetwórca i handlowiec muszą posiadać certyfikat, bez niego produkt nie jest autentyczny i dostawca jest karany za naruszenie prawa (bardzo wysokie kary).

    Jakiej wysokości dopłaty z tytułu produkcji ekologicznej można zyskać?

    Dla producentów żywności ekologicznej przysługuje wsparcie finansowe w programie rolnośrodowiskowym z ARiMR. Jesteśmy w trakcie tzw. okresu przejściowego, w trakcie którego m.in. wsparcie będzie kontynuowane wg zasad 2014-2020. Podjęte w tym czasie (czyli po 14 marca 2021 r.) przedsięwzięcia w ramach Rolnictwa ekologicznego PROW 2014-2020 będą realizowane przez 3 lata (wcześniej podjęte zobowiązanie trwało 5 lat).

    Stawki płatności wzrosły od 2021r. średnio o ok. 27% i wyglądają następująco:

    Pakiet 1. Uprawy rolnicze w okresie konwersji: 1 475 zł/ha

    Pakiet 2. Uprawy warzywne w okresie konwersji: 2 249 zł/ha

    Pakiet 3. Uprawy zielarskie w okresie konwersji: 1 673 zł/ha

    Pakiet 4. Uprawy sadownicze w okresie konwersji

    • 4.1.1. Podstawowe uprawy sadownicze w okresie konwersji: 2 591 zł/ha
    • 4.1.2. Uprawy jagodowe w okresie konwersji: 2 239 zł/ha
    • 4.2. Ekstensywne uprawy sadownicze w okresie konwersji: 1 025 zł/ha

    Pakiet 5. Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji: 1 100 zł/ha

    Pakiet 6. Trwałe użytki zielone w okresie konwersji: 631 zł/ha

    Pakiet 7. Uprawy rolnicze po okresie konwersji: 1 190 zł/ha

    Pakiet 8. Uprawy warzywne po okresie konwersji: 1 446 zł/ha

    Pakiet 9. Uprawy zielarskie po okresie konwersji: 1 673 zł/ha

    Pakiet 10. Uprawy sadownicze po okresie konwersji

    • 10.1.1. Podstawowe uprawy sadownicze po okresie konwersji: 1 756 zł/ha
    • 10.1.2. Uprawy jagodowe po okresie konwersji: 1 960 zł/ha
    • 10.2. Ekstensywne uprawy sadownicze po okresie konwersji: 1 025 zł/ha

    Pakiet 11. Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji: 764 zł/ha

    Pakiet 12. Trwałe użytki zielone po okresie konwersji: 631 zł/ha

    Stawki dopłat w okresie konwersji są wyższe ze względu na to, że w tym czasie nie ma możliwości sprzedaży produktów jako ekologiczne, co wiąże się ze spadkiem opłacalności; mimo dobrej jakości produkty nie mają certyfikatu, a co za tym idzie, sprzedawane są jako konwencjonalne.

    Dopłaty do produkcji ekologicznej obejmuje degresywność:

    • Do 50 ha – 100%;
    • 50-100 ha – 75%;
    • Pow. 100 ha – 60%.

    Oprac. Aneta Lewandowska, Natalia Marciniak-Musiał

    Fot. elements.envato.com

    Podobne artykuły

    Sad Nowoczesny

    Sad Nowoczesny 06/2022

    magazine cover image KUP PRENUMERATĘ ZOBACZ E-WYDANIE

    PogodaPoznań

    temp. min./max.

    17°C/20°C