StoryEditor

Kobieca strona sadownictwa, czyli jak panie radzą sobie z sadem

14.11.2021., 11:45h
stdClass Object ( [id] => 2345709 [title] => Kobieca strona sadownictwa, czyli jak panie radzą sobie z sadem [alias] => kobieca-strona-sadownictwa-czyli-jak-panie-radza-sobie-z-sadem [catid] => 3181 [published] => 1 [introtext] => [fulltext] =>

Gdy moja córka Justyna po studiach wróciła na wieś, chciała prowadzić firmę. Wówczas myślała, że sytuacja w sadownictwie szybko się nie zmieni. Niestety, tylko przez jeden sezon na rynku jabłek było po staremu, później z roku na rok robiło się coraz gorzej. Musiałyśmy więc przekształcić nasze gospodarstwo. Poszłyśmy w kierunku małego przetwórstwa, otworzyłyśmy tłocznię i zaczęłyśmy produkować soki – dodaje pani Alina.

2020 r okazał się najtrudniejszy od początku gospodarowania w sadzie

Na początku soki były nowością i popyt na nie był duży. Później sadowników, którzy również zaczęli tłoczyć soki na własne potrzeby i na sprzedaż, zaczęło przybywać. W związku z tym pani Alinie coraz trudniej było znaleźć odbiorców na soki. Pomimo trudności jakoś jej tłocznia funkcjonowała.

Aż przyszedł rok 2014... – Grad zniszczył nam 92% plonu, Rosja wprowadziła embargo na owoce i trzeba było szukać nowych rynków zbytu. Wszystkie zebrane jabłka przeznaczyłyśmy na soki. W 2015 r. zaczęłyśmy produkować sok w buteleczkach, żeby dostarczać go do restauracji. Naszymi odbiorcami zostały również szkoły i przedszkola. – W tym samym roku bowiem wprowadzone zostało w życie rozporządzenie dotyczące zdrowej żywności w takich właśnie placówkach – wspomina pani Alina. – Myślałyśmy z córką, że już wszystko się unormuje. Szkoły i przedszkola są stałymi odbiorcami, płacą zawsze i na czas. Do jednej placówki idą wprawdzie niewielkie ilości soków, ale gdy było ich więcej, to zapewniały nam względną stabilizację.

Niestety, przyszedł pandemiczny rok 2020, kiedy to szkoły i przedszkola zostały zamknięte. – Gospodarstwo znowu trzeba przeorganizowywać, tylko już teraz nie mamy pomysłu, w jakim kierunku – dodaje gospodyni.

Popyt na lokalne produkty stanowi dodatkowy dochód dla gospodarstwa

W międzyczasie w 2015 r. panie Alina i Justyna wybudowały sklep z lokalnymi produktami. – Okazało się, że na naszym terenie jest sporo turystów zainteresowanych zakupem tego typu żywności. W okresie od maja do października to nawet fajnie funkcjonuje – mówi A. Paluch.

Lokalny inkubator przetwórstwa rolno-spożywczego

Z kolei w 2018 r. gospodynie podjęły wyzwanie, jakim było rozpoczęcie budowy pierwszego komercyjnego inkubatora przetwórstwa rolno-spożywczego w Polsce. Otwarcie tego obiektu zaplanowane było na 26 marca 2020 r., ale niestety 15 marca wprowadzony został lockdown, który zniweczył wszystkie nasze plany dotyczące uruchomienia inkubatora. – W jego budowę włożyłyśmy mnóstwo energii, pracy, serca, nie mówiąc już o pieniądzach, ale nie działa to tak, jak powinno. Potrzebujemy wsparcia ze strony urzędów i instytucji mających kontakt z rolnikami, aby uczyli ich tego, że mogą korzystać z tego inkubatora i mogą sami coś robić – przetwarzać swoje produkty i je później sprzedawać. Czekamy, aż ten nasz inkubator w końcu ruszy.

Inkubator to miejsce, do którego ludzie mogą przyjechać ze swoimi nadwyżkami różnych plonów, przetworzyć je i sprzedać bezpośrednio z gospodarstwa. Daje to możliwość uzyskania nieco wyższych cen niż przy sprzedaży hurtowej. – Myślę, że każdy byłby zadowolony, gdyby otrzymał zwrot kosztów produkcji oraz marżę 20 lub 25%. Gdyby cena był stabilna, to byłaby jakaś możliwość rozwoju – mówi pani Alina.

Jak dodaje, ta nowa i trudna sytuacja dotknęła między innymi jej gospodarstwo. – Wraz z córką staramy się teraz iść w trochę innym kierunku – w stronę edukacji lokalnej, regionalnej, przyrodniczej, turystycznej. Spróbujemy kształtować inne wzorce w młodym pokoleniu. Chcemy, aby dzieci mogły spędzić u nas cały dzień, w tym celu układamy dla nich ciekawy program. Plany na przyszłość więc mamy, ale są one jeszcze bardzo niesprecyzowane. Na pewno teraz spróbujemy trochę wygaszać naszą produkcję jabłek – mówi gospodyni.

Sprzedamy sad, bo taniej jest kupić jabłka niż je produkować

Alina Paluch planuje znacznie zredukować uprawę jabłek. – Miałyśmy z córką prawie 13 ha nasadzeń, a teraz powierzchnia owocującego sadu wynosi 8 ha i nie dosadzamy już drzewek. Noszę się z zamiarem sprzedania większej części sadu. Zostawimy jedynie niecałe 2 ha blisko domu, żeby mieć zabezpieczenie surowca do tłoczenia soków. Nie chcemy uzależnić się całkowicie od skupowanych jabłek, ponieważ jest to ryzykowne rozwiązanie – mówi gospodyni. W jej ocenie taniej jest kupić jabłka do produkcji soków niż je wyprodukować w swoim sadzie. – Nie da się wyprodukować jabłek na soki, nie dbając o sad – nie wykonując oprysków, nie przecinając koron, gdyż byłoby to nieekonomiczne. Jabłka z zaniedbanego sadu są brzydkie i źle się przechowują – mówi. – Soki tłoczymy z jabłek o dojrzałości konsumpcyjnej, kiedy są najsmaczniejsze dla klienta. Musimy więc przetrzymywać je w chłodni do momentu, w którym taką dojrzałość osiągną. Licząc się z tym, że musimy przechować jabłka do marca, musimy zadbać o ich jakość.

Obecnie więc panie Alina i Justyna produkują jabłka deserowe, a później je tłoczą. – Możemy ominąć ten etap i kupować owoce od kogoś innego. Wydaje mi się, że pójdziemy w tym kierunku, aczkolwiek nie wiem, jakie będzie nasze nastawienie za kilka tygodni. Jeśli znowu nas zamkną w listopadzie, a przecież szkoły i przedszkola są naszym głównym odbiorcą, to nie będzie sensu dalej tłoczyć tych soków – mówi A. Paluch.

Mamy dużo odmian, ale na soki najlepszy jest Szampion

W sadzie pań Aliny i Justyny znajdują się takie odmiany jabłoni, jak: Piros, Delbarestivale (Delcorf), Paulared, Gala Must, Szampion, Jonagored Supra, Ligol, Alwa, Gloster, Idared. Z grupy Gali gospodynie zdecydowały się na Galę Must, ponieważ nie mają zbyt dobrej ziemi pod inne, bardziej wymagające sporty. Z Glostera powoli już się wycofują, gdyż ta odmiana naprawdę źle się sprzedaje, a nie nadaje się na soki. W ostatnich nasadzeniach sprzed dwóch lat został im jeszcze Idared.

– Większość sadowników odchodzi od tej odmiany, ale ma ona cechy, które w naszym gospodarstwie są przydatne: odmiana jest łatwa w uprawie, bardzo plenna, łatwa do cięcia, jabłka dobrze się przechowują i doskonale nadają się na soki – wylicza pani Alina. – Ponadto przy produkcji soków Idared bardzo dobrze komponuje się z gruszką, która jest słodka. W latach 70. Idared był podstawową odmianą całego naszego gospodarstwa. Sadownictwo przechodzi różne etapy. Kiedyś trzeba było mieć mnóstwo odmian, żeby zaspokoić gusta wszystkich klientów. Później okazało się, że trzeba ich mieć nie więcej niż pięć, żeby móc sprzedawać duże partie jednolitego towaru. Z czasem trzeba było wycofywać się z takich odmian, jak Cortland i Lobo, bo okazało się, że inne są bardziej plenne i łatwiejsze w uprawie. Odmiany te wytrzymywały nasze warunki, gdyż prowadzimy sady na wschodzie Polski. Teraz znowu wraca się do starych odmian, gdyż część społeczeństwa szuka odmian znanych z dzieciństwa. Jest także grupa konsumentów, która ze względu na wiek szuka po prostu odmian o miękkich owocach – mówi sadowniczka.

Flagową odmianą do produkcji soków w gospodarstwie pani Aliny i jej córki jest Szampion. – Jest to jedna z nielicznych odmian, które po tłoczeniu zachowują bardzo ładny kolor i są na tyle słodkie, że konsument bez szkody dla smaku uzyskany z nich sok może rozcieńczać wodą. Wydawałoby się, że Gala jest jabłkiem bardzo smacznym, słodkim i nadaje się na soki, ale niestety w soku bardzo szybko się utlenia, przez co ma brzydki kolor. W zasadzie używamy jej tylko jako dodatek do soków z ciemnych owoców, jak aronia i czarna porzeczka. Przy okazji Gala dobrze dosładza kwaśne owoce – mówi A. Paluch.

Architektura sadu

Alina Paluch podkreśla, że słabe gleby nie pozwalają na zbytnie zagęszczenie nasadzeń jabłoni. – Był taki okres, że przy nowych nasadzeniach stosowaliśmy rozstawę 3,4 m × 1,2 m. Później okazało się, że niszczenie chwastów glebogryzarką boczną jest utrudnione. Obecnie w zależności od sadu stosujemy międzyrzędzia o szerokości od 3,4 do 3,8 m, a w rzędach drzewa są posadzone co 1,2–1,3 m – mówi pani Alina.

Często jest tak, że architektura sadu nie pozwala na zastosowanie rzędów w takiej rozstawie, jaką by gospodynie chciały. – Mamy np. w sadzie słupy elektryczne, które w żaden sposób nie pozwoliły na rozmieszczenie rzędów według moich zamierzeń. W związku z tym po obu stronach zastosowałam podwójne rzędy jabłoni i w ten sposób słupy znajdują się w rzędach. Ponadto, jeśli gleba jest dobrej klasy, to można sadzić drzewa gęściej, ale u nas tak się nie da. Drzewka muszą być na podkładce półkarłowej M.26. Miałam Galę na M.9, ale ta podkładka się nie sprawdziła w moich warunkach. W przeważającej części mamy podkładki półkarłowe, a dla odmian słabiej rosnących nawet M.7. Szampion czy Idared na tej podkładce dobrze u nas rosną – mówi Alina Paluch.

Zabiegi ochronne w sadzie pani Paluch

Alina Paluch podkreśla, że wykonuje tylko niezbędne zabiegi ochrony i ogranicza nawożenie sadów do minimum. – Staramy się wczesną wiosną zabezpieczyć sad przed chorobami i szkodnikami, aby do opadu czerwcowego zakończyć okres opryskiwania. Fosfor i potas uzupełniamy tylko w niezbędnej ilości w oparciu o wyniki badania gleby. Azotu dajemy nie więcej niż 50 kg czystego składnika na ha. Mniej więcej raz na 3 lata, gdy owoców jest trochę mniej, rezygnujemy z nawozów doglebowych i stosujemy tylko nawożenie dolistne. Ponadto dostarczamy roślinom niezbędnych składników, takich jak bor i cynk – opowiada gospodyni.

Zwalczenie chwastów herbicydem odbywa się tylko raz w sezonie, jesienią po zbiorze owoców. – Po zbiorach dokarmiam także drzewa na zimę mocznikiem (5–8 kg/1000 l wody), borem i cynkiem, a później jeszcze raz mocznikiem (50 kg/1000 l wody), żeby zniszczyć zarodniki parcha. Wiosną dwa razy opryskujemy jabłonie środkiem Miedzian 50 WP – dodaje A. Paluch.

Do ubiegłego roku gospodarstwo posługiwało się certyfikatem integrowanej produkcji, ale ostatecznie gospodymnie z niego zrezygnowały. – Produkcja nadal jest prowadzona w sposób integrowany, ale już bez potwierdzających to dokumentów. Udaje nam się ochronę ograniczyć do około 10 opryskiwań i na tym kończymy. Później, jeśli pojawi się mszyca, to jeszcze ją zwalczamy. Przy tak ograniczonej liczbie oprysków raz na jakiś czas mamy poważne problemy z opanowaniem tego szkodnika. Na szczęście w tym sezonie udało się nad nią zapanować. Na owocówkę zwykle opryskujemy dwa razy w sezonie. Już od kilku lat nie stosujemy pyretroidów. Nie mam problemów z przędziorkami – mówi sadowniczka.

Sytuacja na rynku jabłek jest bardzo trudna

Alicja Paluch zwraca uwagę na to, że sytuacja producentów jabłek z roku na rok jest coraz gorsza. – Dawniej wszystko z sadu się sprzedawało – jabłka z każdego sortu: ekstra, jedynka, dwójka, przemysł. Obecnie sprzedają się tylko jabłka najpiękniejsze i tylko określonych odmian. Bardzo trudno podążać za konsumentem i trudno też wykreować nową odmianę, która byłaby bardziej odporna, a zarazem smaczna i pożądana przez klienta. Niestety, z tym jest duży problem. Ponadto zdarza się, że sieci handlowe oferują jabłka w cenie, która sadownikom ledwie pokrywa koszty produkcji, nie mówiąc już o ich zysku i marży handlowej danej placówki. Od wielu lat rolnicy i sadownicy domagają się ceny minimalnej i nadal jej nie ma. Sadownicy nie są od wymyślania rozwiązań. Tu potrzeba działań ze strony rządu, które ochronią naszą rodzimą produkcję i zagwarantują polskim producentom owoców zwrot kosztów produkcji i jakiś zysk – podsumowuje Alina Paluch.

Autor: Józef Nuckowski
Zdj: Józef Nuckowski [video] => [gallery] => [extra_fields] => Array ( [0] => stdClass Object ( [id] => 1 [name] => Subtitle [value] =>

Gospodarstwo Aliny Paluch ma już kilkadziesiąt lat. Wcześniej prowadzone było przez jej wujostwo. – Od połowy lat 90. zaczęłam pomagać w gospodarstwie. Później, po śmierci wujka, została tylko ciocia i musiałam się wszystkim zająć – mówi pani Alina.

[type] => textarea [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 1 [alias] => Subtitle ) [3] => stdClass Object ( [id] => 61 [name] => Contains Infographic [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 4 [alias] => contains_infographic ) [4] => stdClass Object ( [id] => 62 [name] => Without ads [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 5 [alias] => Withoutads ) [5] => stdClass Object ( [id] => 63 [name] => Photo gallery [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 6 [alias] => Photo_gallery ) [6] => stdClass Object ( [id] => 64 [name] => Promo [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 7 [alias] => promo ) [8] => stdClass Object ( [id] => 67 [name] => Contains video [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 9 [alias] => contains_video ) [9] => stdClass Object ( [id] => 68 [name] => Premium content [value] => ON [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 10 [alias] => premium_content ) [10] => stdClass Object ( [id] => 69 [name] => Exclude comments [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 11 [alias] => exclude_comments ) [11] => stdClass Object ( [id] => 70 [name] => Open link in new window [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 12 [alias] => open_link_in_new_window ) [12] => stdClass Object ( [id] => 71 [name] => Horizontal crop of the main photo [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 13 [alias] => horizontal_crop_of_the_main_photo ) [13] => stdClass Object ( [id] => 73 [name] => No-index [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 15 [alias] => no_index ) [14] => stdClass Object ( [id] => 74 [name] => No-cache [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 16 [alias] => no_cache ) [15] => stdClass Object ( [id] => 77 [name] => Don't show on the front page [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 17 [alias] => dont_show_on_the_front_page ) [16] => stdClass Object ( [id] => 78 [name] => Related on bottom [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 18 [alias] => related_on_bottom ) [17] => stdClass Object ( [id] => 79 [name] => Live button [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 19 [alias] => live_button ) [26] => stdClass Object ( [id] => 87 [name] => Instant articles [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 28 [alias] => instant_articles ) [27] => stdClass Object ( [id] => 89 [name] => Photo gallery item black [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 29 [alias] => photo_gallery_item_black ) [28] => stdClass Object ( [id] => 90 [name] => Photo gallery item white [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 30 [alias] => photo_gallery_item_white ) [29] => stdClass Object ( [id] => 91 [name] => Instant articles JL [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 31 [alias] => instant_articles_jl ) [30] => stdClass Object ( [id] => 95 [name] => Required views [value] => 0 [type] => textfield [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 32 [alias] => required_views ) [31] => stdClass Object ( [id] => 96 [name] => Upscore PR [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 33 [alias] => upscore_pr ) [32] => stdClass Object ( [id] => 97 [name] => Native [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 34 [alias] => Native ) [33] => stdClass Object ( [id] => 99 [name] => Paid article [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 36 [alias] => paid_article ) [34] => stdClass Object ( [id] => 101 [name] => Gallery as Article [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 38 [alias] => gallery_type ) [35] => stdClass Object ( [id] => 102 [name] => Article as Gallery [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 39 [alias] => article_as_gallery ) ) [extra_fields_search] =>

Gospodarstwo Aliny Paluch ma już kilkadziesiąt lat. Wcześniej prowadzone było przez jej wujostwo. – Od połowy lat 90. zaczęłam pomagać w gospodarstwie. Później, po śmierci wujka, została tylko ciocia i musiałam się wszystkim zająć – mówi pani Alina.

0 0 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 [created] => 2021-11-14 19:24:39 [created_by] => 50099 [created_by_alias] => [checked_out] => 0 [checked_out_time] => 0000-00-00 00:00:00 [modified] => 2021-11-14 10:45:41 [modified_by] => 50099 [publish_up] => 2021-11-14 10:45:41 [publish_down] => 0000-00-00 00:00:00 [trash] => 0 [access] => 1 [ordering] => 0 [featured] => 0 [featured_ordering] => 0 [image_caption] => [image_credits] => [video_caption] => [video_credits] => [hits] => 0 [params] => Joomla\Registry\Registry Object ( [data:protected] => stdClass Object ( [enable_css] => 0 [jQueryHandling] => 1.8remote [backendJQueryHandling] => remote [userName] => 1 [userImage] => 1 [userDescription] => 1 [userURL] => 1 [userEmail] => 0 [userFeedLink] => 1 [userFeedIcon] => 1 [userItemCount] => 20 [userItemCountOverride] => stdClass Object ( [userItemCountOverride0] => stdClass Object ( [userItemCountMenutype] => profi [userItemCountMenutypeCount] => 12 ) [userItemCountOverride1] => stdClass Object ( [userItemCountMenutype] => tpr [userItemCountMenutypeCount] => 22 ) ) [userItemOrdering] => publishUp [userItemTitle] => 1 [userItemTitleLinked] => 1 [userItemDateCreated] => 1 [userItemImage] => 1 [userItemIntroText] => 1 [userItemCategory] => 1 [userItemTags] => 1 [userItemCommentsAnchor] => 1 [userItemReadMore] => 1 [userItemOCMPlugins] => 1 [authorsListLimit] => 150 [tagItemCount] => 100 [tagItemCountOverride] => stdClass Object ( [tagItemCountOverride0] => stdClass Object ( [tagItemCountMenutype] => profi [tagItemCountMenutypeCount] => 12 ) [tagItemCountOverride1] => stdClass Object ( [tagItemCountMenutype] => tpr [tagItemCountMenutypeCount] => 22 ) ) [tagItemTitle] => 1 [tagItemTitleLinked] => 1 [tagItemDateCreated] => 1 [tagItemImage] => 1 [tagItemIntroText] => 1 [tagItemCategory] => 1 [tagItemReadMore] => 1 [tagItemExtraFields] => 1 [tagOrdering] => publishUp [tagFeedLink] => 0 [tagFeedIcon] => 0 [genericItemCount] => 10 [genericItemTitle] => 1 [genericItemTitleLinked] => 1 [genericItemDateCreated] => 1 [genericItemImage] => 1 [genericItemIntroText] => 1 [genericItemCategory] => 1 [genericItemReadMore] => 1 [genericItemExtraFields] => 1 [genericFeedLink] => 1 [genericFeedIcon] => 1 [instantArticlesLimit] => 100 [instantArticlesExtraField] => [instantArticlesExtraFieldON] => [instantArticlesCategoriesChildren] => 1 [instantArticlesTitle] => Instant Articles [instantArticlesDescription] => Instant Articles [upscorePRLimit] => 100 [upscoreThumbPrefix] => [upscoreThumbSuffix] => [upscorePRExtraField] => [upscorePRExtraFieldON] => [mainTagCategories] => Array ( [0] => 2994 [1] => 2986 [2] => 3084 [3] => 3124 [4] => 3149 [5] => 3239 ) [relatedItemsCategories] => Array ( [0] => 2994 [1] => 2986 [2] => 3084 [3] => 3124 [4] => 3149 [5] => 3239 ) [relatedItemsCategoriesChildren] => 1 [relatedItemsMenuitems] => stdClass Object ( [relatedItemsMenuitems0] => stdClass Object ( [relatedItemsMenuitem] => ) [relatedItemsMenuitems1] => stdClass Object ( [relatedItemsMenuitem] => ) [relatedItemsMenuitems2] => stdClass Object ( [relatedItemsMenuitem] => ) [relatedItemsMenuitems3] => stdClass Object ( [relatedItemsMenuitem] => ) ) [mobileJsonCustomHomepage] => 1 [mobileJsonMultiAuthors] => 0 [mobileJsonAuthorImage] => 0 [mobileJsonIncludePositionData] => 0 [mobileJsonQuoteModule] => 0 [mobileJsonWeatherModule] => 0 [mobileJsonMostPopularModule] => 0 [mobileJsonMostPopularCategoriesModule] => 0 [mobileJsonLimit] => 200 [mobileJsonObituary] => 0 [mobileApiCommentsAlias] => [mobileApiCommentsTitle] => [mobileApiImagePrefix] => [mobileApiImageSuffix] => [mobileApiImagePath] => [mobileApiArchiveImagePath] => [mobileApiCustomArticle] => 1 [mobileApi2Enabled] => 0 [mobileApi2UserAgent] => [mobileApi2AuthUser] => [mobileApi2AuthPassword] => [mobileApi2ImagePrefix] => [mobileApi2ImageSuffix] => [mobileApi2DefaultAuthorImage] => [mobileApi2RelatedPlaceholder] => Array ( ) [mobileApi2TagLimit] => 10 [mobileApi2TagOrdering] => [mobileApi2TagCategories] => Array ( ) [mobileApi2TagsSearchLimit] => 10 [mainFeedCategories] => Array ( [0] => 2994 [1] => 3002 ) [addFeedToEndOfUrl] => 1 [feedLimit] => 50 [mostPopularFeedLimit] => 10 [feedItemImage] => 1 [feedImgSize] => S [feedItemIntroText] => 1 [feedTextWordLimit] => [feedItemFullText] => 1 [feedTextCharacterLimit] => 300 [feedItemSubtitle] => 1 [feedItemAuthor] => 1 [feedTtl] => [feedDescription] => [feedItemTags] => 0 [feedItemVideo] => 0 [feedItemGallery] => 0 [feedItemAttachments] => 0 [feedBogusEmail] => [allarticlesLimit] => 10 [allarticlesOrdering] => [feedByDateEnabled] => 0 [feedByDateFeedLimit] => 200 [feedByDateTitle] => [feedByDateDescription] => [feedByDateOrdering] => publishUp [introTextCleanup] => 0 [introTextCleanupExcludeTags] => [introTextCleanupTagAttr] => [fullTextCleanup] => 0 [fullTextCleanupExcludeTags] => [fullTextCleanupTagAttr] => [xssFiltering] => 0 [linkPopupWidth] => 900 [linkPopupHeight] => 600 [delete_images_when_article_trashed] => 0 [delete_image_api_endpoint] => [imagesQuality] => 100 [itemImageXS] => 100 [itemImageS] => 200 [itemImageM] => 400 [itemImageL] => 600 [itemImageXL] => 900 [itemImageGeneric] => 300 [catImageWidth] => 1680 [catImageDefault] => 1 [userImageWidth] => 160 [userImageDefault] => 1 [commenterImgWidth] => 48 [onlineImageEditor] => sumopaint [imageTimestamp] => 0 [imageMemoryLimit] => [socialButtonCode] => [twitterUsername] => [facebookMetatags] => 1 [previewBeforepublishingFacebookMetatags] => 0 [facebookImage] => Large [ios_app_store_id] => [ios_app_name] => [comments] => 0 [commentsOrdering] => DESC [commentsLimit] => 10 [commentsFormPosition] => below [commentsPublishing] => 0 [commentsReporting] => 2 [commentsReportRecipient] => [inlineCommentsModeration] => 0 [gravatar] => 0 [antispam] => 0 [recaptchaForRegistered] => 1 [akismetForRegistered] => 1 [commentsFormNotes] => 1 [commentsFormNotesText] => [frontendEditing] => 1 [showImageTab] => 1 [showImageGalleryTab] => 1 [showVideoTab] => 1 [showExtraFieldsTab] => 1 [showAttachmentsTab] => 1 [showOCMPlugins] => 1 [sideBarDisplayFrontend] => 0 [staticURL] => https://static.halowies.pl [siteURL] => https://halowies.pl [sseHost] => [photoGalleryExtraField] => 63 [photoGalleryExtraFieldON] => 2 [videoGalleryExtraField] => 67 [videoGalleryExtraFieldON] => 2 [getRelatedGalleries] => 0 [alwaysRenderTemplate] => 0 [gaEmail] => [mergeEditors] => 0 [sideBarDisplay] => 1 [attachmentsFolder] => [hideImportButton] => 1 [googleSearch] => 0 [googleSearchContainer] => ocmGoogleSearchContainer [OCMUserProfile] => 1 [OCMUserGroup] => 1 [redirect] => 101 [adminSearch] => simple [cookieDomain] => [gatherStatistics] => 0 [article_preview_ocm_category_id] => [clean_brand_prefix] => 0 [taggingSystem] => 1 [lockTags] => 0 [showTagFilter] => 0 [ocmTagNorm] => 0 [ocmTagNormCase] => lower [ocmTagNormAdditionalReplacements] => [recaptcha_public_key] => 6LeqUiYUAAAAAI8h2AkxEti40Bh5iSaHH0dUe8RG [recaptcha_private_key] => 6LeqUiYUAAAAAABvcvBlIXQ8lr9jtjyvJnjeCmg4 [recaptcha_theme] => clean [recaptchaV2] => 1 [recaptchaOnRegistration] => 0 [akismetApiKey] => [stopForumSpam] => 0 [stopForumSpamApiKey] => [showItemsCounterAdmin] => 1 [showChildCatItems] => 1 [disableCompactOrdering] => 0 [metaDescLimit] => 150 [enforceSEFReplacements] => 0 [SEFReplacements] => À|A, Á|A, Â|A, Ã|A, Ä|A, Å|A, à|a, á|a, â|a, ã|a, ä|a, å|a, Ā|A, ā|a, Ă|A, ă|a, Ą|A, ą|a, Ç|C, ç|c, Ć|C, ć|c, Ĉ|C, ĉ|c, Ċ|C, ċ|c, Č|C, č|c, Ð|D, ð|d, Ď|D, ď|d, Đ|D, đ|d, È|E, É|E, Ê|E, Ë|E, è|e, é|e, ê|e, ë|e, Ē|E, ē|e, Ĕ|E, ĕ|e, Ė|E, ė|e, Ę|E, ę|e, Ě|E, ě|e, Ĝ|G, ĝ|g, Ğ|G, ğ|g, Ġ|G, ġ|g, Ģ|G, ģ|g, Ĥ|H, ĥ|h, Ħ|H, ħ|h, Ì|I, Í|I, Î|I, Ï|I, ì|i, í|i, î|i, ï|i, Ĩ|I, ĩ|i, Ī|I, ī|i, Ĭ|I, ĭ|i, Į|I, į|i, İ|I, ı|i, Ĵ|J, ĵ|j, Ķ|K, ķ|k, ĸ|k, Ĺ|L, ĺ|l, Ļ|L, ļ|l, Ľ|L, ľ|l, Ŀ|L, ŀ|l, Ł|L, ł|l, Ñ|N, ñ|n, Ń|N, ń|n, Ņ|N, ņ|n, Ň|N, ň|n, ʼn|n, Ŋ|N, ŋ|n, Ò|O, Ó|O, Ô|O, Õ|O, Ö|O, Ø|O, ò|o, ó|o, ô|o, õ|o, ö|o, ø|o, Ō|O, ō|o, Ŏ|O, ŏ|o, Ő|O, ő|o, Ŕ|R, ŕ|r, Ŗ|R, ŗ|r, Ř|R, ř|r, Ś|S, ś|s, Ŝ|S, ŝ|s, Ş|S, ş|s, Š|S, š|s, ſ|s, Ţ|T, ţ|t, Ť|T, ť|t, Ŧ|T, ŧ|t, Ù|U, Ú|U, Û|U, Ü|U, ù|u, ú|u, û|u, ü|u, Ũ|U, ũ|u, Ū|U, ū|u, Ŭ|U, ŭ|u, Ů|U, ů|u, Ű|U, ű|u, Ų|U, ų|u, Ŵ|W, ŵ|w, Ý|Y, ý|y, ÿ|y, Ŷ|Y, ŷ|y, Ÿ|Y, Ź|Z, ź|z, Ż|Z, ż|z, Ž|Z, ž|z, α|a, β|b, γ|g, δ|d, ε|e, ζ|z, η|h, θ|th, ι|i, κ|k, λ|l, μ|m, ν|n, ξ|x, ο|o, π|p, ρ|r, σ|s, τ|t, υ|y, φ|f, χ|ch, ψ|ps, ω|w, Α|A, Β|B, Γ|G, Δ|D, Ε|E, Ζ|Z, Η|H, Θ|Th, Ι|I, Κ|K, Λ|L, Μ|M, Ξ|X, Ο|O, Π|P, Ρ|R, Σ|S, Τ|T, Υ|Y, Φ|F, Χ|Ch, Ψ|Ps, Ω|W, ά|a, έ|e, ή|h, ί|i, ό|o, ύ|y, ώ|w, Ά|A, Έ|E, Ή|H, Ί|I, Ό|O, Ύ|Y, Ώ|W, ϊ|i, ΐ|i, ϋ|y, ς|s, А|A, Ӑ|A, Ӓ|A, Ә|E, Ӛ|E, Ӕ|E, Б|B, В|V, Г|G, Ґ|G, Ѓ|G, Ғ|G, Ӷ|G, y|Y, Д|D, Е|E, Ѐ|E, Ё|YO, Ӗ|E, Ҽ|E, Ҿ|E, Є|YE, Ж|ZH, Ӂ|DZH, Җ|ZH, Ӝ|DZH, З|Z, Ҙ|Z, Ӟ|DZ, Ӡ|DZ, Ѕ|DZ, И|I, Ѝ|I, Ӥ|I, Ӣ|I, І|I, Ї|JI, Ӏ|I, Й|Y, Ҋ|Y, Ј|J, К|K, Қ|Q, Ҟ|Q, Ҡ|K, Ӄ|Q, Ҝ|K, Л|L, Ӆ|L, Љ|L, М|M, Ӎ|M, Н|N, Ӊ|N, Ң|N, Ӈ|N, Ҥ|N, Њ|N, О|O, Ӧ|O, Ө|O, Ӫ|O, Ҩ|O, П|P, Ҧ|PF, Р|P, Ҏ|P, С|S, Ҫ|S, Т|T, Ҭ|TH, Ћ|T, Ќ|K, У|U, Ў|U, Ӳ|U, Ӱ|U, Ӯ|U, Ү|U, Ұ|U, Ф|F, Х|H, Ҳ|H, Һ|H, Ц|TS, Ҵ|TS, Ч|CH, Ӵ|CH, Ҷ|CH, Ӌ|CH, Ҹ|CH, Џ|DZ, Ш|SH, Щ|SHT, Ъ|A, Ы|Y, Ӹ|Y, Ь|Y, Ҍ|Y, Э|E, Ӭ|E, Ю|YU, Я|YA, а|a, ӑ|a, ӓ|a, ә|e, ӛ|e, ӕ|e, б|b, в|v, г|g, ґ|g, ѓ|g, ғ|g, ӷ|g, y|y, д|d, е|e, ѐ|e, ё|yo, ӗ|e, ҽ|e, ҿ|e, є|ye, ж|zh, ӂ|dzh, җ|zh, ӝ|dzh, з|z, ҙ|z, ӟ|dz, ӡ|dz, ѕ|dz, и|i, ѝ|i, ӥ|i, ӣ|i, і|i, ї|ji, Ӏ|i, й|y, ҋ|y, ј|j, к|k, қ|q, ҟ|q, ҡ|k, ӄ|q, ҝ|k, л|l, ӆ|l, љ|l, м|m, ӎ|m, н|n, ӊ|n, ң|n, ӈ|n, ҥ|n, њ|n, о|o, ӧ|o, ө|o, ӫ|o, ҩ|o, п|p, ҧ|pf, р|p, ҏ|p, с|s, ҫ|s, т|t, ҭ|th, ћ|t, ќ|k, у|u, ў|u, ӳ|u, ӱ|u, ӯ|u, ү|u, ұ|u, ф|f, х|h, ҳ|h, һ|h, ц|ts, ҵ|ts, ч|ch, ӵ|ch, ҷ|ch, ӌ|ch, ҹ|ch, џ|dz, ш|sh, щ|sht, ъ|a, ы|y, ӹ|y, ь|y, ҍ|y, э|e, ӭ|e, ю|yu, я|ya [ocmSef] => 0 [ocmSefLabelCat] => content [ocmSefLabelTag] => tag [ocmSefLabelUser] => author [ocmSefLabelSearch] => search [ocmSefLabelDate] => date [ocmSefLabelItem] => 0 [ocmSefLabelItemCustomPrefix] => [ocmSefInsertItemId] => 1 [ocmSefItemIdTitleAliasSep] => dash [ocmSefUseItemTitleAlias] => 1 [ocmSefInsertCatId] => 1 [ocmSefCatIdTitleAliasSep] => dash [ocmSefUseCatTitleAlias] => 1 [emptyModulePosition] => [emptyModuleTemplate] => [emptyModules] => Array ( ) [searchMinimalId] => 20 [show_page_heading] => [categories] => Array ( [0] => 3181 ) [exclude_from_group_by_subcategories] => 0 [getCategoryIdFromPath] => 0 [theme] => default [menu_text] => 1 [menu_show] => 0 [secure] => 0 [obituaries_portal] => 0 [page_title] => Aktualności [page_description] => SiteMeta Description [page_rights] => [robots] => [inheritFrom] => 0 [num_leading_items] => 2 [num_leading_columns] => 1 [leadingImgSize] => Large [num_primary_items] => 4 [num_primary_columns] => 2 [primaryImgSize] => Medium [num_secondary_items] => 4 [num_secondary_columns] => 1 [secondaryImgSize] => Small [num_links] => 4 [num_links_columns] => 1 [linksImgSize] => XSmall [catCatalogMode] => 0 [catFeaturedItems] => 1 [catPagination] => 2 [catPaginationResults] => 1 [catTitle] => 1 [catTitleItemCounter] => 1 [catDescription] => 1 [catImage] => 1 [catFeedLink] => 1 [catFeedIcon] => 1 [subCategories] => 1 [subCatColumns] => 2 [subCatTitle] => 1 [subCatTitleItemCounter] => 1 [subCatDescription] => 1 [subCatImage] => 1 [catItemTitle] => 1 [catItemTitleLinked] => 1 [catItemFeaturedNotice] => 0 [catItemAuthor] => 1 [catItemDateCreated] => 1 [catItemRating] => 0 [catItemImage] => 1 [catItemIntroText] => 1 [catItemExtraFields] => 0 [catItemHits] => 0 [catItemCategory] => 1 [catItemTags] => 1 [catItemAttachments] => 0 [catItemAttachmentsCounter] => 0 [catItemVideo] => 0 [catItemVideoAutoPlay] => 0 [catItemImageGallery] => 0 [catItemDateModified] => 0 [catItemReadMore] => 1 [catItemCommentsAnchor] => 1 [catItemOCMPlugins] => 1 [itemDateCreated] => 1 [itemTitle] => 1 [itemFeaturedNotice] => 1 [itemAuthor] => 1 [itemFontResizer] => 1 [itemPrintButton] => 1 [itemEmailButton] => 1 [itemSocialButton] => 1 [itemVideoAnchor] => 1 [itemImageGalleryAnchor] => 1 [itemCommentsAnchor] => 1 [itemRating] => 1 [itemImage] => 1 [itemImgSize] => Large [itemImageMainCaption] => 1 [itemImageMainCredits] => 1 [itemIntroText] => 1 [itemFullText] => 1 [itemExtraFields] => 1 [itemDateModified] => 1 [itemHits] => 1 [itemCategory] => 1 [itemTags] => 1 [itemAttachments] => 1 [itemAttachmentsCounter] => 1 [itemVideo] => 1 [itemVideoAutoPlay] => 0 [itemVideoCaption] => 1 [itemVideoCredits] => 1 [itemImageGallery] => 1 [itemNavigation] => 1 [itemComments] => 1 [itemTwitterButton] => 1 [itemFacebookButton] => 1 [itemGooglePlusOneButton] => 1 [itemAuthorBlock] => 1 [itemAuthorImage] => 1 [itemAuthorDescription] => 1 [itemAuthorURL] => 1 [itemAuthorEmail] => 0 [itemAuthorLatest] => 1 [itemAuthorLatestLimit] => 5 [itemRelated] => 1 [itemRelatedLimit] => 5 [itemRelatedTitle] => 1 [itemRelatedCategory] => 0 [itemRelatedImageSize] => 0 [itemRelatedIntrotext] => 0 [itemRelatedFulltext] => 0 [itemRelatedAuthor] => 0 [itemRelatedMedia] => 0 [itemRelatedImageGallery] => 0 [itemOCMPlugins] => 1 [recaptcha] => ) [initialized:protected] => 1 [separator] => . ) [metadesc] => [metadata] => robots= author= [metakey] => [plugins] => {"incptvocmimagegalleryIGParameters":"default","incptvocmimagegalleryocmIGposition":"OcmAfterDisplayContent","incptvocmimagegalleryocmIGtheme":"CameraSlideshow","incptvocmimagegalleryImages":["\/images\/2021\/11\/14\/192637.webp"],"incptvocmimagegalleryImageTitles":[""],"incptvocmimagegalleryImageDescriptions":[""],"incptvocmimagegalleryImageFocus":["50:50"],"incptvocmimagegalleryImageDimensions":[{"size0":"1345x823","k_192637_1280.webp":"1280x1280","k_192637_1024.webp":"1024x1024","k_192637_640.webp":"640x640","k_192637_480.webp":"480x480","k_192637_340.webp":"340x340","k_192637_220.webp":"220x220","o_192637_1280.webp":"1280x783","o_192637_1024.webp":"1024x626","o_192637_640.webp":"640x391","o_192637_480.webp":"480x293","o_192637_340.webp":"340x208","o_192637_220.webp":"220x134","h_192637_1280.webp":"1280x845","h_192637_1024.webp":"1024x676","h_192637_640.webp":"640x422","h_192637_480.webp":"480x317","h_192637_340.webp":"340x224","h_192637_220.webp":"220x145","p_192637_1280.webp":"1280x1600","p_192637_1024.webp":"1024x1280","p_192637_640.webp":"640x800","p_192637_480.webp":"480x600","p_192637_340.webp":"340x425","p_192637_220.webp":"220x275"}]} [language] => * [multi_author] => 0 [type_id] => 204 [category] => TableOCMCategory Object ( [id] => 3181 [name] => Aktualności [alias] => aktualnosci [description] => [parent] => 3180 [extraFieldsGroup] => 9 [published] => 1 [image] => [access] => 1 [ordering] => 1 [params] => {"inheritFrom":"3124","catMetaDesc":"","catMetaKey":"","catMetaRobots":"","catMetaAuthor":"","theme":"","num_leading_items":"2","num_leading_columns":"1","leadingImgSize":"Large","num_primary_items":"4","num_primary_columns":"2","primaryImgSize":"Medium","num_secondary_items":"4","num_secondary_columns":"1","secondaryImgSize":"Small","num_links":"4","num_links_columns":"1","linksImgSize":"XSmall","catCatalogMode":"0","catFeaturedItems":"1","catOrdering":"","catPagination":"2","catPaginationResults":"1","catTitle":"1","catTitleItemCounter":"1","catDescription":"1","catImage":"1","catFeedLink":"1","catFeedIcon":"1","subCategories":"1","subCatColumns":"2","subCatOrdering":"","subCatTitle":"1","subCatTitleItemCounter":"1","subCatDescription":"1","subCatImage":"1","itemImageXS":"","itemImageS":"","itemImageM":"","itemImageL":"","itemImageXL":"","catItemTitle":"1","catItemTitleLinked":"1","catItemFeaturedNotice":"0","catItemAuthor":"1","catItemDateCreated":"1","catItemRating":"0","catItemImage":"1","catItemIntroText":"1","catItemIntroTextWordLimit":"","catItemExtraFields":"0","catItemHits":"0","catItemCategory":"1","catItemTags":"1","catItemAttachments":"0","catItemAttachmentsCounter":"0","catItemVideo":"0","catItemVideoWidth":"","catItemVideoHeight":"","catItemAudioWidth":"","catItemAudioHeight":"","catItemVideoAutoPlay":"0","catItemImageGallery":"0","catItemImageGalleryWidth":"","catItemImageGalleryHeight":"","catItemDateModified":"0","catItemReadMore":"1","catItemCommentsAnchor":"1","catItemOCMPlugins":"1","itemDateCreated":"1","itemTitle":"1","itemFeaturedNotice":"1","itemAuthor":"1","itemFontResizer":"1","itemPrintButton":"1","itemEmailButton":"1","itemSocialButton":"1","itemVideoAnchor":"1","itemImageGalleryAnchor":"1","itemCommentsAnchor":"1","itemRating":"1","itemImage":"1","itemImgSize":"Large","itemImageMainCaption":"1","itemImageMainCredits":"1","itemIntroText":"1","itemFullText":"1","itemExtraFields":"1","itemDateModified":"1","itemHits":"1","itemCategory":"1","itemTags":"1","itemAttachments":"1","itemAttachmentsCounter":"1","itemVideo":"1","itemVideoWidth":"","itemVideoHeight":"","itemAudioWidth":"","itemAudioHeight":"","itemVideoAutoPlay":"0","itemVideoCaption":"1","itemVideoCredits":"1","itemImageGallery":"1","itemImageGalleryWidth":"","itemImageGalleryHeight":"","itemNavigation":"1","itemComments":"1","itemTwitterButton":"1","itemFacebookButton":"1","itemGooglePlusOneButton":"1","itemAuthorBlock":"1","itemAuthorImage":"1","itemAuthorDescription":"1","itemAuthorURL":"1","itemAuthorEmail":"0","itemAuthorLatest":"1","itemAuthorLatestLimit":"5","itemRelated":"1","itemRelatedLimit":"5","itemRelatedTitle":"1","itemRelatedCategory":"0","itemRelatedImageSize":"0","itemRelatedIntrotext":"0","itemRelatedFulltext":"0","itemRelatedAuthor":"0","itemRelatedMedia":"0","itemRelatedImageGallery":"0","itemOCMPlugins":"1"} [trash] => 0 [plugins] => {"customparams_created":"2022-08-22 11:06:43","customparams_modified":"2022-08-22 11:06:43","customparams_videobg":"","customparams_countdown_module":"","customparams_search_template":""} [language] => * [container] => 0 [container_name] => [_tbl:protected] => #__ocm_categories [_tbl_key:protected] => id [_tbl_keys:protected] => Array ( [0] => id ) [_db:protected] => JDatabaseDriverMysqli_Exabyte Object ( [name] => mysqli [serverType] => mysql [connection:protected] => mysqli Object ( [affected_rows] => 0 [client_info] => mysqlnd 7.4.33 [client_version] => 70433 [connect_errno] => 0 [connect_error] => [errno] => 0 [error] => [error_list] => Array ( ) [field_count] => 18 [host_info] => 127.0.0.1 via TCP/IP [info] => [insert_id] => 0 [server_info] => 5.5.30 [server_version] => 50530 [sqlstate] => 00000 [protocol_version] => 10 [thread_id] => 8381568 [warning_count] => 0 ) [nameQuote:protected] => ` [nullDate:protected] => 0000-00-00 00:00:00 [_database:JDatabaseDriver:private] => elitaproductiondb [count:protected] => 153 [cursor:protected] => [debug:protected] => [limit:protected] => 0 [log:protected] => Array ( ) [timings:protected] => Array ( ) [callStacks:protected] => Array ( ) [offset:protected] => 0 [options:protected] => Array ( [driver] => mysqli_exabyte [host] => 127.0.0.1 [user] => proxy_elite [password] => BjsMs4XwzChb42b [database] => elitaproductiondb [prefix] => hn_ [select] => 1 [port] => 6033 [socket] => ) [sql:protected] => JDatabaseQueryMysqli Object ( [offset:protected] => 0 [limit:protected] => 0 [db:protected] => JDatabaseDriverMysqli_Exabyte Object *RECURSION* [sql:protected] => [type:protected] => select [element:protected] => [select:protected] => JDatabaseQueryElement Object ( [name:protected] => SELECT [elements:protected] => Array ( [0] => category.* [1] => IF(ISNULL(container.catid),false,true) AS container [2] => container.name AS container_name [3] => SEFURL_cr.menuItemID AS sefurl_belonging_menu_item ) [glue:protected] => , ) [delete:protected] => [update:protected] => [insert:protected] => [from:protected] => JDatabaseQueryElement Object ( [name:protected] => FROM [elements:protected] => Array ( [0] => `#__ocm_categories` AS `category` ) [glue:protected] => , ) [join:protected] => Array ( [0] => JDatabaseQueryElement Object ( [name:protected] => LEFT JOIN [elements:protected] => Array ( [0] => #__ocm_containers AS container ON category.id = container.catid ) [glue:protected] => , ) [1] => JDatabaseQueryElement Object ( [name:protected] => LEFT JOIN [elements:protected] => Array ( [0] => #__ocm_sefurl_category_menu_relation AS SEFURL_cr ON category.id = SEFURL_cr.categoryID ) [glue:protected] => , ) ) [set:protected] => [where:protected] => JDatabaseQueryElement Object ( [name:protected] => WHERE [elements:protected] => Array ( [0] => `category`.`id` = '0' ) [glue:protected] => AND ) [group:protected] => [having:protected] => [columns:protected] => [values:protected] => [order:protected] => [autoIncrementField:protected] => [call:protected] => [exec:protected] => [union:protected] => [unionAll:protected] => [selectRowNumber:protected] => ) [tablePrefix:protected] => hn_ [utf:protected] => 1 [utf8mb4:protected] => 1 [errorNum:protected] => 0 [errorMsg:protected] => [transactionDepth:protected] => 0 [disconnectHandlers:protected] => Array ( ) [ocmConfig] => Array ( ) ) [_trackAssets:protected] => [_rules:protected] => [_locked:protected] => [_autoincrement:protected] => 1 [_observers:protected] => JObserverUpdater Object ( [aliases:protected] => Array ( ) [observers:protected] => Array ( ) [doCallObservers:protected] => 1 ) [_columnAlias:protected] => Array ( ) [_jsonEncode:protected] => Array ( ) [_errors:protected] => Array ( ) [year_lookup] => 0 [link] => /sad/artykuly/aktualnoscisad ) [additional_categories] => Array ( [0] => stdClass Object ( [id] => 3181 [name] => Aktualności [alias] => aktualnosci [parent] => 3180 [published] => 1 [trash] => 0 [link] => /sad/artykuly/aktualnoscisad ) ) [link] => /sad/artykuly/aktualnoscisad/kobieca-strona-sadownictwa-czyli-jak-panie-radza-sobie-z-sadem-2345709 [printLink] => /sad/artykuly/aktualnoscisad/kobieca-strona-sadownictwa-czyli-jak-panie-radza-sobie-z-sadem-2345709?tmpl=component&print=1 [tags] => Array ( [0] => stdClass Object ( [id] => 48639 [name] => sadownictwo [published] => 1 [section] => [subsection] => [weight] => [created] => 2022-04-28 13:56:27 [main_article_id] => 0 [alias] => sadownictwo [link] => /tag/sadownictwo ) [1] => stdClass Object ( [id] => 48759 [name] => sad [published] => 1 [section] => [subsection] => [weight] => [created] => 2022-05-18 14:04:53 [main_article_id] => 0 [alias] => sad-0 [link] => /tag/sad-0 ) [2] => stdClass Object ( [id] => 57605 [name] => produkcja jabłek [published] => 1 [section] => [subsection] => [weight] => [created] => 2022-08-29 14:42:56 [main_article_id] => 0 [alias] => produkcja-jablek [link] => /tag/produkcja-jablek ) [3] => stdClass Object ( [id] => 58764 [name] => produkcja soków [published] => 1 [section] => [subsection] => [weight] => [created] => 2022-08-29 15:01:44 [main_article_id] => 0 [alias] => produkcja-sokow [link] => /tag/produkcja-sokow ) ) [imageXSmall] => [imageSmall] => [imageMedium] => [imageLarge] => [imageXLarge] => [extraFields] => stdClass Object ( [Subtitle] => stdClass Object ( [id] => 1 [name] => Subtitle [value] =>

Gospodarstwo Aliny Paluch ma już kilkadziesiąt lat. Wcześniej prowadzone było przez jej wujostwo. – Od połowy lat 90. zaczęłam pomagać w gospodarstwie. Później, po śmierci wujka, została tylko ciocia i musiałam się wszystkim zająć – mówi pani Alina.

[type] => textarea [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 1 [alias] => Subtitle ) [contains_infographic] => stdClass Object ( [id] => 61 [name] => Contains Infographic [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 4 [alias] => contains_infographic ) [Withoutads] => stdClass Object ( [id] => 62 [name] => Without ads [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 5 [alias] => Withoutads ) [Photo_gallery] => stdClass Object ( [id] => 63 [name] => Photo gallery [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 6 [alias] => Photo_gallery ) [promo] => stdClass Object ( [id] => 64 [name] => Promo [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 7 [alias] => promo ) [contains_video] => stdClass Object ( [id] => 67 [name] => Contains video [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 9 [alias] => contains_video ) [premium_content] => stdClass Object ( [id] => 68 [name] => Premium content [value] => ON [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 10 [alias] => premium_content ) [exclude_comments] => stdClass Object ( [id] => 69 [name] => Exclude comments [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 11 [alias] => exclude_comments ) [open_link_in_new_window] => stdClass Object ( [id] => 70 [name] => Open link in new window [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 12 [alias] => open_link_in_new_window ) [horizontal_crop_of_the_main_photo] => stdClass Object ( [id] => 71 [name] => Horizontal crop of the main photo [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 13 [alias] => horizontal_crop_of_the_main_photo ) [no_index] => stdClass Object ( [id] => 73 [name] => No-index [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 15 [alias] => no_index ) [no_cache] => stdClass Object ( [id] => 74 [name] => No-cache [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 16 [alias] => no_cache ) [dont_show_on_the_front_page] => stdClass Object ( [id] => 77 [name] => Don't show on the front page [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 17 [alias] => dont_show_on_the_front_page ) [related_on_bottom] => stdClass Object ( [id] => 78 [name] => Related on bottom [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 18 [alias] => related_on_bottom ) [live_button] => stdClass Object ( [id] => 79 [name] => Live button [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 19 [alias] => live_button ) [instant_articles] => stdClass Object ( [id] => 87 [name] => Instant articles [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 28 [alias] => instant_articles ) [photo_gallery_item_black] => stdClass Object ( [id] => 89 [name] => Photo gallery item black [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 29 [alias] => photo_gallery_item_black ) [photo_gallery_item_white] => stdClass Object ( [id] => 90 [name] => Photo gallery item white [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 30 [alias] => photo_gallery_item_white ) [instant_articles_jl] => stdClass Object ( [id] => 91 [name] => Instant articles JL [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 31 [alias] => instant_articles_jl ) [required_views] => stdClass Object ( [id] => 95 [name] => Required views [value] => 0 [type] => textfield [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 32 [alias] => required_views ) [upscore_pr] => stdClass Object ( [id] => 96 [name] => Upscore PR [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 33 [alias] => upscore_pr ) [Native] => stdClass Object ( [id] => 97 [name] => Native [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 34 [alias] => Native ) [paid_article] => stdClass Object ( [id] => 99 [name] => Paid article [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 36 [alias] => paid_article ) [gallery_type] => stdClass Object ( [id] => 101 [name] => Gallery as Article [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 38 [alias] => gallery_type ) [article_as_gallery] => stdClass Object ( [id] => 102 [name] => Article as Gallery [value] => OFF [type] => radio [group] => 9 [published] => 1 [ordering] => 39 [alias] => article_as_gallery ) ) [attachments] => Array ( ) [votingPercentage] => 0 [numOfvotes] => (0 votes) [cleanTitle] => Kobieca strona sadownictwa, czyli jak panie radzą sobie z sadem [num_of_authors] => 0 [author] => Joomla\CMS\User\User Object ( [isRoot:protected] => [id] => 50099 [name] => Jozef Nuckowski [username] => j.nuckowski.pwr [email] => [email protected] [password] => $2y$10$E2/p7a252bYj2De3So3J8uWU/T9ckXRlzrTBHJDNeUCgt7cOi6gx. [password_clear] => [block] => 0 [sendEmail] => 0 [registerDate] => 0000-00-00 00:00:00 [lastvisitDate] => 0000-00-00 00:00:00 [activation] => [params] => {"admin_style":"","admin_language":"","language":"","editor":"","timezone":""} [groups] => Array ( [3] => 3 ) [guest] => 0 [lastResetTime] => 0000-00-00 00:00:00 [resetCount] => 0 [requireReset] => 0 [_params:protected] => Joomla\Registry\Registry Object ( [data:protected] => stdClass Object ( [admin_style] => [admin_language] => [language] => [editor] => [timezone] => ) [initialized:protected] => 1 [separator] => . ) [_authGroups:protected] => [_authLevels:protected] => [_authActions:protected] => [_errorMsg:protected] => [userHelper:protected] => Joomla\CMS\User\UserWrapper Object ( ) [_errors:protected] => Array ( ) [otpKey] => [otep] => [link] => /autor/jozef-nuckowski-50099 [profile] => stdClass Object ( [id] => 25712 [gender] => m [description] => [image] => 25712.jpg [url] => [group] => 0 [plugins] => {"customparams_author_school":"","customparams_author_title":"","customparams_author_title_categoryid":"28","customparams_fb_link":"","customparams_tw_link":""} ) [avatar] => https://static.halowies.pl/images/authors/25712.jpg ) [mainImage] => https://static.halowies.pl/images/2021/11/14/192637.webp [galleryCount] => 1 [hasImage] => 1 [mainImageAuthor] => [mainImageDesc] => [popup_gallery] => Array ( [0] => stdClass Object ( [src] => https://static.halowies.pl/images/2021/11/14/192637.webp [title] => ) ) [bgPosition] => [text] => {OCMSplitter}

Gdy moja córka Justyna po studiach wróciła na wieś, chciała prowadzić firmę. Wówczas myślała, że sytuacja w sadownictwie szybko się nie zmieni. Niestety, tylko przez jeden sezon na rynku jabłek było po staremu, później z roku na rok robiło się coraz gorzej. Musiałyśmy więc przekształcić nasze gospodarstwo. Poszłyśmy w kierunku małego przetwórstwa, otworzyłyśmy tłocznię i zaczęłyśmy produkować soki – dodaje pani Alina.

2020 r okazał się najtrudniejszy od początku gospodarowania w sadzie

Na początku soki były nowością i popyt na nie był duży. Później sadowników, którzy również zaczęli tłoczyć soki na własne potrzeby i na sprzedaż, zaczęło przybywać. W związku z tym pani Alinie coraz trudniej było znaleźć odbiorców na soki. Pomimo trudności jakoś jej tłocznia funkcjonowała.

Aż przyszedł rok 2014... – Grad zniszczył nam 92% plonu, Rosja wprowadziła embargo na owoce i trzeba było szukać nowych rynków zbytu. Wszystkie zebrane jabłka przeznaczyłyśmy na soki. W 2015 r. zaczęłyśmy produkować sok w buteleczkach, żeby dostarczać go do restauracji. Naszymi odbiorcami zostały również szkoły i przedszkola. – W tym samym roku bowiem wprowadzone zostało w życie rozporządzenie dotyczące zdrowej żywności w takich właśnie placówkach – wspomina pani Alina. – Myślałyśmy z córką, że już wszystko się unormuje. Szkoły i przedszkola są stałymi odbiorcami, płacą zawsze i na czas. Do jednej placówki idą wprawdzie niewielkie ilości soków, ale gdy było ich więcej, to zapewniały nam względną stabilizację.

Niestety, przyszedł pandemiczny rok 2020, kiedy to szkoły i przedszkola zostały zamknięte. – Gospodarstwo znowu trzeba przeorganizowywać, tylko już teraz nie mamy pomysłu, w jakim kierunku – dodaje gospodyni.

Popyt na lokalne produkty stanowi dodatkowy dochód dla gospodarstwa

W międzyczasie w 2015 r. panie Alina i Justyna wybudowały sklep z lokalnymi produktami. – Okazało się, że na naszym terenie jest sporo turystów zainteresowanych zakupem tego typu żywności. W okresie od maja do października to nawet fajnie funkcjonuje – mówi A. Paluch.

Lokalny inkubator przetwórstwa rolno-spożywczego

Z kolei w 2018 r. gospodynie podjęły wyzwanie, jakim było rozpoczęcie budowy pierwszego komercyjnego inkubatora przetwórstwa rolno-spożywczego w Polsce. Otwarcie tego obiektu zaplanowane było na 26 marca 2020 r., ale niestety 15 marca wprowadzony został lockdown, który zniweczył wszystkie nasze plany dotyczące uruchomienia inkubatora. – W jego budowę włożyłyśmy mnóstwo energii, pracy, serca, nie mówiąc już o pieniądzach, ale nie działa to tak, jak powinno. Potrzebujemy wsparcia ze strony urzędów i instytucji mających kontakt z rolnikami, aby uczyli ich tego, że mogą korzystać z tego inkubatora i mogą sami coś robić – przetwarzać swoje produkty i je później sprzedawać. Czekamy, aż ten nasz inkubator w końcu ruszy.

Inkubator to miejsce, do którego ludzie mogą przyjechać ze swoimi nadwyżkami różnych plonów, przetworzyć je i sprzedać bezpośrednio z gospodarstwa. Daje to możliwość uzyskania nieco wyższych cen niż przy sprzedaży hurtowej. – Myślę, że każdy byłby zadowolony, gdyby otrzymał zwrot kosztów produkcji oraz marżę 20 lub 25%. Gdyby cena był stabilna, to byłaby jakaś możliwość rozwoju – mówi pani Alina.

Jak dodaje, ta nowa i trudna sytuacja dotknęła między innymi jej gospodarstwo. – Wraz z córką staramy się teraz iść w trochę innym kierunku – w stronę edukacji lokalnej, regionalnej, przyrodniczej, turystycznej. Spróbujemy kształtować inne wzorce w młodym pokoleniu. Chcemy, aby dzieci mogły spędzić u nas cały dzień, w tym celu układamy dla nich ciekawy program. Plany na przyszłość więc mamy, ale są one jeszcze bardzo niesprecyzowane. Na pewno teraz spróbujemy trochę wygaszać naszą produkcję jabłek – mówi gospodyni.

Sprzedamy sad, bo taniej jest kupić jabłka niż je produkować

Alina Paluch planuje znacznie zredukować uprawę jabłek. – Miałyśmy z córką prawie 13 ha nasadzeń, a teraz powierzchnia owocującego sadu wynosi 8 ha i nie dosadzamy już drzewek. Noszę się z zamiarem sprzedania większej części sadu. Zostawimy jedynie niecałe 2 ha blisko domu, żeby mieć zabezpieczenie surowca do tłoczenia soków. Nie chcemy uzależnić się całkowicie od skupowanych jabłek, ponieważ jest to ryzykowne rozwiązanie – mówi gospodyni. W jej ocenie taniej jest kupić jabłka do produkcji soków niż je wyprodukować w swoim sadzie. – Nie da się wyprodukować jabłek na soki, nie dbając o sad – nie wykonując oprysków, nie przecinając koron, gdyż byłoby to nieekonomiczne. Jabłka z zaniedbanego sadu są brzydkie i źle się przechowują – mówi. – Soki tłoczymy z jabłek o dojrzałości konsumpcyjnej, kiedy są najsmaczniejsze dla klienta. Musimy więc przetrzymywać je w chłodni do momentu, w którym taką dojrzałość osiągną. Licząc się z tym, że musimy przechować jabłka do marca, musimy zadbać o ich jakość.

Obecnie więc panie Alina i Justyna produkują jabłka deserowe, a później je tłoczą. – Możemy ominąć ten etap i kupować owoce od kogoś innego. Wydaje mi się, że pójdziemy w tym kierunku, aczkolwiek nie wiem, jakie będzie nasze nastawienie za kilka tygodni. Jeśli znowu nas zamkną w listopadzie, a przecież szkoły i przedszkola są naszym głównym odbiorcą, to nie będzie sensu dalej tłoczyć tych soków – mówi A. Paluch.

Mamy dużo odmian, ale na soki najlepszy jest Szampion

W sadzie pań Aliny i Justyny znajdują się takie odmiany jabłoni, jak: Piros, Delbarestivale (Delcorf), Paulared, Gala Must, Szampion, Jonagored Supra, Ligol, Alwa, Gloster, Idared. Z grupy Gali gospodynie zdecydowały się na Galę Must, ponieważ nie mają zbyt dobrej ziemi pod inne, bardziej wymagające sporty. Z Glostera powoli już się wycofują, gdyż ta odmiana naprawdę źle się sprzedaje, a nie nadaje się na soki. W ostatnich nasadzeniach sprzed dwóch lat został im jeszcze Idared.

– Większość sadowników odchodzi od tej odmiany, ale ma ona cechy, które w naszym gospodarstwie są przydatne: odmiana jest łatwa w uprawie, bardzo plenna, łatwa do cięcia, jabłka dobrze się przechowują i doskonale nadają się na soki – wylicza pani Alina. – Ponadto przy produkcji soków Idared bardzo dobrze komponuje się z gruszką, która jest słodka. W latach 70. Idared był podstawową odmianą całego naszego gospodarstwa. Sadownictwo przechodzi różne etapy. Kiedyś trzeba było mieć mnóstwo odmian, żeby zaspokoić gusta wszystkich klientów. Później okazało się, że trzeba ich mieć nie więcej niż pięć, żeby móc sprzedawać duże partie jednolitego towaru. Z czasem trzeba było wycofywać się z takich odmian, jak Cortland i Lobo, bo okazało się, że inne są bardziej plenne i łatwiejsze w uprawie. Odmiany te wytrzymywały nasze warunki, gdyż prowadzimy sady na wschodzie Polski. Teraz znowu wraca się do starych odmian, gdyż część społeczeństwa szuka odmian znanych z dzieciństwa. Jest także grupa konsumentów, która ze względu na wiek szuka po prostu odmian o miękkich owocach – mówi sadowniczka.

Flagową odmianą do produkcji soków w gospodarstwie pani Aliny i jej córki jest Szampion. – Jest to jedna z nielicznych odmian, które po tłoczeniu zachowują bardzo ładny kolor i są na tyle słodkie, że konsument bez szkody dla smaku uzyskany z nich sok może rozcieńczać wodą. Wydawałoby się, że Gala jest jabłkiem bardzo smacznym, słodkim i nadaje się na soki, ale niestety w soku bardzo szybko się utlenia, przez co ma brzydki kolor. W zasadzie używamy jej tylko jako dodatek do soków z ciemnych owoców, jak aronia i czarna porzeczka. Przy okazji Gala dobrze dosładza kwaśne owoce – mówi A. Paluch.

Architektura sadu

Alina Paluch podkreśla, że słabe gleby nie pozwalają na zbytnie zagęszczenie nasadzeń jabłoni. – Był taki okres, że przy nowych nasadzeniach stosowaliśmy rozstawę 3,4 m × 1,2 m. Później okazało się, że niszczenie chwastów glebogryzarką boczną jest utrudnione. Obecnie w zależności od sadu stosujemy międzyrzędzia o szerokości od 3,4 do 3,8 m, a w rzędach drzewa są posadzone co 1,2–1,3 m – mówi pani Alina.

Często jest tak, że architektura sadu nie pozwala na zastosowanie rzędów w takiej rozstawie, jaką by gospodynie chciały. – Mamy np. w sadzie słupy elektryczne, które w żaden sposób nie pozwoliły na rozmieszczenie rzędów według moich zamierzeń. W związku z tym po obu stronach zastosowałam podwójne rzędy jabłoni i w ten sposób słupy znajdują się w rzędach. Ponadto, jeśli gleba jest dobrej klasy, to można sadzić drzewa gęściej, ale u nas tak się nie da. Drzewka muszą być na podkładce półkarłowej M.26. Miałam Galę na M.9, ale ta podkładka się nie sprawdziła w moich warunkach. W przeważającej części mamy podkładki półkarłowe, a dla odmian słabiej rosnących nawet M.7. Szampion czy Idared na tej podkładce dobrze u nas rosną – mówi Alina Paluch.

Zabiegi ochronne w sadzie pani Paluch

Alina Paluch podkreśla, że wykonuje tylko niezbędne zabiegi ochrony i ogranicza nawożenie sadów do minimum. – Staramy się wczesną wiosną zabezpieczyć sad przed chorobami i szkodnikami, aby do opadu czerwcowego zakończyć okres opryskiwania. Fosfor i potas uzupełniamy tylko w niezbędnej ilości w oparciu o wyniki badania gleby. Azotu dajemy nie więcej niż 50 kg czystego składnika na ha. Mniej więcej raz na 3 lata, gdy owoców jest trochę mniej, rezygnujemy z nawozów doglebowych i stosujemy tylko nawożenie dolistne. Ponadto dostarczamy roślinom niezbędnych składników, takich jak bor i cynk – opowiada gospodyni.

Zwalczenie chwastów herbicydem odbywa się tylko raz w sezonie, jesienią po zbiorze owoców. – Po zbiorach dokarmiam także drzewa na zimę mocznikiem (5–8 kg/1000 l wody), borem i cynkiem, a później jeszcze raz mocznikiem (50 kg/1000 l wody), żeby zniszczyć zarodniki parcha. Wiosną dwa razy opryskujemy jabłonie środkiem Miedzian 50 WP – dodaje A. Paluch.

Do ubiegłego roku gospodarstwo posługiwało się certyfikatem integrowanej produkcji, ale ostatecznie gospodymnie z niego zrezygnowały. – Produkcja nadal jest prowadzona w sposób integrowany, ale już bez potwierdzających to dokumentów. Udaje nam się ochronę ograniczyć do około 10 opryskiwań i na tym kończymy. Później, jeśli pojawi się mszyca, to jeszcze ją zwalczamy. Przy tak ograniczonej liczbie oprysków raz na jakiś czas mamy poważne problemy z opanowaniem tego szkodnika. Na szczęście w tym sezonie udało się nad nią zapanować. Na owocówkę zwykle opryskujemy dwa razy w sezonie. Już od kilku lat nie stosujemy pyretroidów. Nie mam problemów z przędziorkami – mówi sadowniczka.

Sytuacja na rynku jabłek jest bardzo trudna

Alicja Paluch zwraca uwagę na to, że sytuacja producentów jabłek z roku na rok jest coraz gorsza. – Dawniej wszystko z sadu się sprzedawało – jabłka z każdego sortu: ekstra, jedynka, dwójka, przemysł. Obecnie sprzedają się tylko jabłka najpiękniejsze i tylko określonych odmian. Bardzo trudno podążać za konsumentem i trudno też wykreować nową odmianę, która byłaby bardziej odporna, a zarazem smaczna i pożądana przez klienta. Niestety, z tym jest duży problem. Ponadto zdarza się, że sieci handlowe oferują jabłka w cenie, która sadownikom ledwie pokrywa koszty produkcji, nie mówiąc już o ich zysku i marży handlowej danej placówki. Od wielu lat rolnicy i sadownicy domagają się ceny minimalnej i nadal jej nie ma. Sadownicy nie są od wymyślania rozwiązań. Tu potrzeba działań ze strony rządu, które ochronią naszą rodzimą produkcję i zagwarantują polskim producentom owoców zwrot kosztów produkcji i jakiś zysk – podsumowuje Alina Paluch.

Autor: Józef Nuckowski
Zdj: Józef Nuckowski [event] => stdClass Object ( [BeforeDisplay] => [AfterDisplay] => [AfterDisplayTitle] => [BeforeDisplayContent] => [AfterDisplayContent] => [OCMBeforeDisplay] => [OCMAfterDisplay] => [OCMAfterDisplayTitle] => [OCMBeforeDisplayContent] => [OCMAfterDisplayContent] =>

[OCMUserDisplay] => [OCMCommentsCounter] => [OCMCommentsBlock] => ) [jcfields] => Array ( ) [image] => [imageWidth] => 600 [comments] => Array ( ) [numOfComments] => 0 [nextLink] => /sad/artykuly/aktualnoscisad/minister-rolnictwa-nie-chcemy-ponownie-zepsuc-rynku-jablek-2345984 [nextTitle] => Minister rolnictwa - Nie chcemy ponownie zepsuć rynku jabłek [previousLink] => /sad/artykuly/aktualnoscisad/doswiadczenia-sggw-jablka-o-czerwonym-miazszu-lub-partenokarpiczne-owoce-2345708 [previousTitle] => Doświadczenia SGGW - jabłka o czerwonym miąższu lub partenokarpiczne owoce [absoluteURL] => https://www.sadnowoczesny.pl/sad/artykuly/aktualnoscisad/kobieca-strona-sadownictwa-czyli-jak-panie-radza-sobie-z-sadem-2345709 [emailLink] => /component/mailto/?tmpl=component&template=site&link=0d221adeec3915070e6e8ce135d3c45c05839d95 [twitterURL] => http://twitter.com/intent/tweet?text=Kobieca+strona+sadownictwa%2C+czyli+jak+panie+radz%C4%85+sobie+z+sadem&url=https%3A%2F%2Fwww.sadnowoczesny.pl%2Fsad%2Fartykuly%2Faktualnoscisad%2Fkobieca-strona-sadownictwa-czyli-jak-panie-radza-sobie-z-sadem-2345709 [socialLink] => https%3A%2F%2Fwww.sadnowoczesny.pl%2Fsad%2Fartykuly%2Faktualnoscisad%2Fkobieca-strona-sadownictwa-czyli-jak-panie-radza-sobie-z-sadem-2345709 )

Gospodarstwo Aliny Paluch ma już kilkadziesiąt lat. Wcześniej prowadzone było przez jej wujostwo. – Od połowy lat 90. zaczęłam pomagać w gospodarstwie. Później, po śmierci wujka, została tylko ciocia i musiałam się wszystkim zająć – mówi pani Alina.

Gdy moja córka Justyna po studiach wróciła na wieś, chciała prowadzić firmę. Wówczas myślała, że sytuacja w sadownictwie szybko się nie zmieni. Niestety, tylko przez jeden sezon na rynku jabłek było po staremu, później z roku na rok robiło się coraz gorzej. Musiałyśmy więc przekształcić nasze gospodarstwo. Poszłyśmy w kierunku małego przetwórstwa, otworzyłyśmy tłocznię i zaczęłyśmy produkować soki – dodaje pani Alina.

2020 r okazał się najtrudniejszy od początku gospodarowania w sadzie

Na początku soki były nowością i popyt na nie był duży. Później sadowników, którzy również zaczęli tłoczyć soki na własne potrzeby i na sprzedaż, zaczęło przybywać. W związku z tym pani Alinie coraz trudniej było znaleźć odbiorców na soki. Pomimo trudności jakoś jej tłocznia funkcjonowała.

Aż przyszedł rok 2014... – Grad zniszczył nam 92% plonu, Rosja wprowadziła embargo na owoce i trzeba było szukać nowych rynków zbytu. Wszystkie zebrane jabłka przeznaczyłyśmy na soki. W 2015 r. zaczęłyśmy produkować sok w buteleczkach, żeby dostarczać go do restauracji. Naszymi odbiorcami zostały również szkoły i przedszkola. – W tym samym roku...

Ten artykuł jest dostępny wyłączenie dla Prenumeratorów SAD
Zyskaj dostęp do tego i innych wyjątkowych artykułów
02. luty 2023 18:11