StoryEditor

Osmia Future – innowacyjne technologie zapylania w ocenie dr. Dariusza Tepera

01.02.2022., 11:49h

Wykorzystanie murarki ogrodowej jako zapylacza upraw sadowniczych w Polsce, w Europie, ale też na świecie znacznie zyskuje na popularności. Analiza rynku kokonów murarki ogrodowej pozwala przypuszczać, że zakres chowu tego gatunku, a także skala jego wykorzystania w zapylaniu jest w Polsce największa wśród europejskich krajów.

Osmia Future Sp. z o.o. to przedsiębiorstwo, które odpowiada za zaistnienie projektu Osmia 4.0, w którego skład wchodzą 3 uzupełniające się elementy: ul dla pszczół samotnic Osmiabox, usługa serwisowa oraz aplikacja mobilna BeeGrow. Ideą firmy jest unowocześnienie polskiego sadownictwa i wsparcie sadowników poprzez kompleksowe wykorzystanie murarki ogrodowej w ich gospodarstwach, przy niskim nakładzie zarówno pracy, jak i finansowym.

Innowacyjne ule OsmiaBox – siedlisko dla pszczół samotnic, którego charakterystyczną cechą jest m.in. zróżnicowana wielkość otworów lęgowych, dzięki czemu pszczoły z łatwością je odnajdują. System zaprojektowany na potrzeby tych uli zapewnia doskonałe warunki temperaturowe i wilgotnościowe dla murarek. Obudowa OsmiaBox wykonana jest z tworzywa sztucznego, dzięki czemu jest odporna na warunki atmosferyczne i jednocześnie skutecznie chroni pszczoły przed szkodliwym wpływem np. środków ochrony roślin.

Serwis – dla uli OsmiaBox została skonstruowana nowatorska maszyna, której działanie może mieć rewolucyjny wpływ na rozwój hodowli murarek w Polsce, ponieważ pozwala na całkowite zautomatyzowanie procesu czyszczenia uli oraz wyciągnięcia z nich kokonów, ich segregacji i dezynfekcji.

Aplikacja mobilna BeeGrow – jedyne takie na rynku, wyjątkowo postępowe narzędzie, które pozwoli sadownikom na kompleksowe zarządzanie gospodarstwem z poziomu telefonu. Dzięki odpowiednim algorytmom, po dodaniu działek, na których znajduje się dana plantacja, jest w stanie zaplanować zapylenie i dokładnie podpowiedzieć, w którym miejscu rozstawić ule, by było ono optymalne. Dodatkowo aplikacja umożliwia zamówienie tych uli i sama podpowie, kiedy należy zaplanować serwis. Udostępnia również możliwość planowania zabiegów i prac polowych oraz monitoruje warunki atmosferyczne panujące w gospodarstwie.



Siedliska z tworzyw sztucznych – dobra alternatywa zamiast trzciny?

Do produkcji rozbieralnych pakietów gniazdowych, zaczęto wykorzystywać różne tworzywa sztuczne. Ten kierunek okazał się bardzo obiecujący i takie gniazda zdobywają coraz większą popularność. Badania prowadzone przed laty w Zakładzie Pszczelnictwa Instytutu Ogrodnictwa wykazały, że względy praktyczne, związane z trwałością gniazd, nakładami pracy podczas wydobywania kokonów, dezynfekcją siedlisk, a obecnie możliwością zautomatyzowania obsługi sprawiły, że plastikowe gniazda są wykorzystywane coraz częściej.

Obecnie, ze względów praktycznych i możliwość wieloletniego wykorzystywania coraz częściej używa się gniazd z tworzyw sztucznych. Takie gniazda dają również możliwość zautomatyzowania obsługi po sezonie, co ma miejsce w przypadku analizowanego siedliska.


Analiza zasiedlenia gniazd polegała na otwieraniu od góry poszczególnych płytek gniazdowych oraz ocenie stopnia zasiedlenia i identyfikacji patologii występujących w gniazdach takich jak: pyłek bez jaja i larwy, zamarła larwa, puste niezasiedlone przestrzenie, spasożytowanie, pleśnienie. Uzyskane dane zapisywano liczbowo w tabeli arkusza kalkulacyjnego i przeliczono na procenty, co obrazuje poniższy wykres.

Podczas analizy siedliska proponowanego przez Osmia Future (OsmiaBox) do hodowli w analizowanym siedlisku wyłożono 500 kokonów murarki ogrodowej. Po analizie gniazd uzyskano 2868 kokonów, co daje blisko 6-krotny przyrost populacji. Jest to bardzo dobry rezultat, rzadko uzyskiwany nawet w koloniach murarek hodowanych w trzcinowych gniazdach. Na wstępie zwrócono uwagę, czy od strony wejść do otworów gniazdowych znajduje się przedsionek (tzw. vestibulum). Jest to pusta komórka zamknięta korkiem, różnej długości, która, prawdopodobnie, pełni rolę izolacyjną, a także zabezpiecza przed dostępem pasożytów. Tylko w 17 z zasiedlonych kanałów vestibulum nie stwierdzono, ale i w tych przypadkach nie ma pewności czy przedsionek nie został zniszczony w transporcie siedliska.

W każdym z kanałów gniazdowych założonych było średnio blisko 9 komórek. To wynik bardzo dobry, zwłaszcza, że materiały gniazdowe z tworzyw sztucznych są przez murarki zasiedlane mniej chętnie niż gniazda z trzciny.

Szczegółowa ocena komórek gniazdowych, w których nie było kokonów wykazała, że w największym procencie (7,8%) były to zamarłe larwy w różnych stadiach rozwojowych. Komórki z pyłkiem z zamarłym jajem lub bez jaja stanowiły 5,7%. Spasożytowanie przez Chaetodactylus osmiae (cała komórka) stwierdzono w 2,3% przypadków. Spasożytowanie przez Monodontomerus obscurus stwierdzono w 1,7% komórek. Nie znaleziono jednak żadnych form rozwojowych Monodontomerus, a fakt spasożytowania przez ten gatunek stwierdzono na podstawie pustych kokonów z charakterystycznymi otworami o średnicy ok 0,8 mm; które przechodziły w otwory wygryzione w tekturowych przekładkach. W podobnym procencie (1,7%) występowały komórki zawierające pleśniejący pyłek. Niewielki procent (1,2%) były to komórki zawierające kokon, na powierzchni którego znajdowały się roztocza Chaetodactylus. Bardzo nieliczne komórki były całkowicie puste (0,4%), a w pojedynczych (0,2%) stwierdzono gąsienice mola (prawdopodobnie Plodia interpunctella – mól spożywczy).

Po przeprowadzeniu analiz wydobyto zawartość poszczególnych płytek gniazdowych. W celu określenia masy 1 i 100 kokonów pobrano 5 losowych prób po 100 kokonów. Oprzędy oczyszczono i zważono na laboratoryjnej wadze technicznej z dokładnością do 0,01 g. Średnia masa 100 kokonów wyniosła 12,2 g, a jeden kokon ważył średnio 122 μg. Wysoka średnia masa jednego kokonu świadczy bardzo dobrej jakości wyhodowanego materiału. Ponadto oznaczono proporcje płci w populacji wyhodowanej w ocenianym siedlisku. Okazało się, że procent samic i samców muraki był identyczny (50/50%). To bardzo dobry wynik, bo w hodowlach murarek procent samic mieści się zwykle w granicach od 30 do 50%.

Obudowa OsmiaBox

Celem przeprowadzenia badań dostarczono siedlisko dla murarki w pudełku wykonanym z wodoodpornego kartonplastu (tekpol), w czarnym kolorze, o zewnętrznych wymiarach 310×290×200 mm. Pudełko, po obróceniu i uchyleniu pokrywy, pełni rolę skrzynki hodowlanej. Na uwagę zasługuje wysoka jakość wykonania, trwałość oraz skuteczny, a zarazem wygodny, uchylny sposób zamykania, który jest wykorzystywany podczas wykonywania zabiegów ochrony roślin. W tylnej ścianie pudełka gniazdowego znajdują się 4 otwory wentylacyjne. Komercyjna wersja pudełka hodowlanego ma biały kolor, który zapobiega zbytniemu nagrzewaniu się siedliska.

  

 

Przestrzeń nad pakietem płytek gniazdowych pozwala na umieszczenie, wewnątrz, pudełka z kokonami. Pudełko wylęgowe jest jednorazowe. Po wylęgach murarek należy je zniszczyć (najlepiej spalić), w celu likwidacji pasożytów.

Siedlisko dla murarki

Siedlisko, wraz ze sklejką i taśmą opasującą, ważyło 3,95 kg. Pakiet siedliskowy składa się z 16 płytek gniazdowych wyposażonych w uchwyty wykorzystywane w automatycznej obsłudze. Płytki gniazdowe wykonane są z polipropylenu. Każda płytka zawiera 25 jednostronnych kanałów o zaokrąglonym dnie, głębokości 7 mm i długości 150 mm. Szerokość kanałów jest zróżnicowana i wynosi 7, 8, 9 i 10 mm. Kanały gniazdowe o różnej szerokości pozwolą na wykorzystanie siedliska w chowie innych gatunków pszczół samotnic, np. murarki rogatej (Osmia cornuta). Od spodu, w miejscu przedłużenia ścianek kanałów, na całej długości płytki znajduje się niska ścianka ok. 1 mm wysokości. Również od spodu każdej płytki, na krawędziach, znajdują się wypustki wchodzące w obramowanie płytki dolnej. Zapobiega to przesuwaniu się poszczególnych składników pakietu gniazdowego. Poszczególne płytki rozdzielone są dociętymi kawałkami trójwarstwowej tektury grubości 1,5 mm. Tektura ma za zadanie zamknięcie od góry kanałów gniazdowych oraz odprowadzanie wilgoci z wnętrza komór gniazdowych. Ponadto, podłużne, niskie, listewki od spodu każdej płytki powodują dociskanie tektury dokładnie w miejscach ścian z płytki poniżej i uszczelnianie przestrzeni jakie mogą się tworzyć na granicy styku poszczególnych płytek gniazdowych. Te miejsca w gniazdach wykonanych z frezowanych desek, płyt MDF a także niektórych, wykonanych z tworzyw sztucznych i łączonych w pakiety, są krytyczne ze względu możliwość rozprzestrzeniania się, przez mikroszczeliny, roztoczy Chaetodactylus osmiae w poprzek sąsiadujących gniazd. Takie pasożytowanie gniazd, w powyższych materiałach gniazdowych, jest jednym z ich głównych mankamentów. Dzięki utworzeniu pakietu z 16 płytek gniazdowych powstało 400 kanałów stanowiących pojedyncze gniazda.
 

Wstępna ocena zasiedlenia pakietu polegająca na ocenie stopnia zamurowania otworów gniazdowych wykazała bardzo wysoki stopień zasiedlenia gniazd. Stwierdzono zamurowanie 386 otworów, co stanowi 96,5%. Jest to bardzo dobry wynik, rzadko spotykany nawet w gniazdach trzcinowych, preferowanych przez murarki.

Podsumowanie

W podsumowaniu, należy zwrócić uwagę na bardzo wysoki stopień zasiedlenia pakietów gniazdowych gdzie uzyskano blisko 6-krotny przyrost populacji oraz bardzo dobra jakość kokonów, czego dowodem jest wysoka waga pojedynczych oprzędów. Wśród podstawowych wad hodowli murarki ogrodowej w gniazdach z tworzyw sztucznych jest pleśnienie pyłku, spotykane o wiele częściej niż w gniazdach z trzciny, czy drewna. W analizowanym siedlisku komórki z pleśniejącym pyłkiem były rzadkością. Skala pleśnienia pyłku w gniazdach murarek w wysokim stopniu zależy od wilgotności przynoszonego pyłku, opadów deszczu i wilgotności powietrza oraz temperatury. W typowych plastikowych gniazdach odprowadzanie wilgoci z wnętrza komórki jest niemożliwe, co, przy podwyższonej temperaturze, sprzyja rozwojowi grzybów pleśniowych. W badanym siedlisku dla murarek zastosowano nowatorskie rozwiązanie w postaci tekturowych przekładek, które pośredniczą w odprowadzaniu wilgoci z wnętrza komórek z pyłkiem do przestrzeni nad tekturą. Ponadto tekturowe przekładki, dzięki zastosowaniu niskiej ścianki od spodu płytek, uszczelniają kanały gniazdowe utrudniając migrację roztoczy do sąsiednich komórek gniazdowych.
 

W hodowli murarki ogrodowej z wykorzystaniem materiałów gniazdowych wielokrotnego użytku niezwykle ważne jest zachowanie higieny gniazd i ich dezynfekcja, zwłaszcza w kontekście ryzyka pozostawania na ich powierzchni roztoczy Chaetodactylus osmie, które mogą być źródłem spasożytowania w kolejnym sezonie. Oceniane płytki gniazdowe mają dość prostą budowę, pozbawioną zakamarków, w których mogłyby się schronić roztocza. W związku z tym czyszczenie gniazd po sezonie i ich dezynfekcja powinny być skuteczne. Namnażanie się populacji murarek jest ściśle związane z warunkami pogodowymi i pożytkowymi, jednak analiza siedliska dowodzi, że, w sprzyjających warunkach, gwarantuje ono uzyskiwanie zadowalających efektów hodowlanych, a co za tym idzie, skutecznego zapylania upraw.

Cały raport dr Dariusza Tepera znajduje się na stronie www.osmiafuture.com w zakładce „O pszczołach”.

25. maj 2024 15:44